Shloka 21
जनक–ब्राह्मणसंवादः
Viṣaya, Mamatva, and Self-Mastery
नाहमात्मार्थमिच्छामि स्पर्शास्त्वचि गताश्न ये । तस्मान्मे निर्जितो वायुर्वशे तिष्ठति नित्यदा,तथा मैं त्वचाके संसर्गसे प्राप्त हुए स्पर्शजनित सुखोंको अपने लिये नहीं चाहता, अतः मेरे द्वारा जीता हुआ वायु सदा मेरे वशमें रहता है
nāham ātmārtham icchāmi sparśās tvaci gatāś ca ye | tasmān me nirjito vāyur vaśe tiṣṭhati nityadā ||
ജനകൻ പറഞ്ഞു—ചർമ്മസ്പർശത്തിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന സ്പർശസുഖങ്ങളെയും ഞാൻ എന്റെ വേണ്ടി ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. അതിനാൽ വായുവിനെയും ഞാൻ ജയിച്ചിരിക്കുന്നു; അത് നിത്യവും എന്റെ അധീനത്തിലാണ്.
जनक उवाच
Educational Q&A
Janaka teaches mastery over sense-pleasures: he refuses to pursue tactile enjoyment for personal gratification, and links this detachment to inner discipline—keeping the vital breath (vāyu/prāṇa) under control. The ethical point is that freedom comes from restraint and non-indulgence, not from chasing sensory contact.
In this passage Janaka speaks as a moral exemplar, describing his own practice: he does not seek pleasures arising from touch, and as a result of this disciplined stance he claims to have subdued the ‘vāyu’ (vital wind/breath), which remains continually under his command—signaling yogic steadiness and self-mastery.