Shloka 226
अलर्कोपाख्यानम् — Indriya-Nigraha and Yogic Victory
Mahābhārata 14.30
अन्यान् बाणान् समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि । आँखने कहा--अलर्क! ये बाण मुझे किसी प्रकार नहीं छेद सकते। ये तुम्हारे ही मर्मस्थानोंको बींध डालेंगे और मर्म विदीर्ण हो जानेपर तुम्हें ही जीवनसे हाथ धोना पड़ेगा। अतः दूसरे प्रकारके सायकोंका प्रबन्ध सोचो, जिनकी सहायतासे तुम मुझे मार सकोगे
anyān bāṇān samīkṣasva yais tvaṃ māṃ sūdayiṣyasi |
അലർക്കൻ പറഞ്ഞു—“എന്നെ വധിക്കാനാകുന്ന മറ്റമ്പുകളെ പരിഗണിക്കൂ. ഈ അമ്പുകൾ എനിക്ക് ഒരുവിധത്തിലും ഭേദിക്കാനാവില്ല; മറിച്ച് ഇവ നിന്റെ തന്നെ മർമ്മസ്ഥാനങ്ങളെ തുളച്ച്, മർമ്മം വിദീർണമാകുമ്പോൾ നീ തന്നേ ജീവൻ നഷ്ടപ്പെടേണ്ടിവരും. അതിനാൽ എന്നെ കൊല്ലാൻ സഹായിക്കുന്ന ശറങ്ങളുടെ ഒരുക്കം ആലോചിക്ക.”
अलर्क उवाच
Educational Q&A
Force must be guided by discernment: choosing means without understanding their efficacy and consequences can harm the aggressor. The verse frames violence as accountable action, not mere impulse.
Alarka addresses an opponent in a martial exchange, telling him to reconsider and select different arrows—implying the current weapons cannot harm Alarka and may instead rebound disastrously on the attacker.