Shloka 12
अलर्कोपाख्यानम् — Indriya-Nigraha and Yogic Victory
Mahābhārata 14.30
अलर्क उवाच इयं स्वादून् रसान् भुक्त्वा तानेव प्रतिगृध्यति । तस्माज्जिद्धां प्रति शरान् प्रतिमोक्ष्याम्पहं शितान्,अलर्कने कहा--यह रसना स्वादिष्ट रसोंका उपभोग करके फिर उन्हें ही पाना चाहती है। इसलिये अब इसीके ऊपर अपने तीखे सायकोंका प्रहार करूँगा
alarka uvāca: iyaṃ svādūn rasān bhuktvā tān eva pratigṛdhyati | tasmāj jihvāṃ prati śarān pratimokṣyāmy ahaṃ śitān ||
അലർക്കൻ പറഞ്ഞു—ഈ നാവ് മധുരരസങ്ങൾ അനുഭവിച്ചിട്ടും വീണ്ടും അതേ രുചികളേ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഇനി എന്റെ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ ഞാൻ നാവിനേതിരേ തന്നെ വിടും.
अलर्क उवाच
Educational Q&A
Repeated desire is sustained by the senses themselves; ethical discipline targets the source of craving (the tongue/appetite) rather than endlessly pursuing pleasurable objects.
Alarka personifies the tongue as a persistent seeker of pleasure and declares a dramatic resolve to ‘shoot arrows’ at it—an image for forcefully restraining appetite and conquering desire through inner austerity.