Shloka 19
अध्वर्यु–यति संवादः
Adhvaryu–Yati Dialogue on Svabhāva, Ahiṃsā, and Mokṣa
अध्वर्युर्वाच भूमेर्गन्धगुणान् भुड्क्षे पिबस्पापोमयान् रसान् । ज्योतिषां पश्यसे रूप॑ स्पृशस्यनिलजान् गुणान्,अध्वर्युने कहा--यते! यह तो तुम मानते ही हो कि सभी भूतोंमें प्राण है, तो भी तुम पृथ्वीके गन्ध गुणोंका उपभोग करते हो, जलमय रसोंको पीते हो, तेजके गुण? रूपका दर्शन करते हो और वायुके गुण स्पर्शको छूते हो, आकाशजनित शब्दोंको सुनते हो और मनसे मतिका मनन करते हो
adhvaryur uvāca: bhūmer gandha-guṇān bhuṅkṣe pibaś cāpomayān rasān | jyotiṣāṁ paśyase rūpaṁ spṛśasy anilajān guṇān ||
അധ്വര്യു പറഞ്ഞു—ഹേ യതേ! എല്ലാ ഭൂതങ്ങളിലും പ്രാണൻ ഉണ്ടെന്ന് നീ സമ്മതിക്കുന്നു; എന്നിട്ടും നീ ഭൂമിയുടെ ഗന്ധഗുണം അനുഭവിക്കുന്നു, ജലമയ രസങ്ങൾ പാനം ചെയ്യുന്നു, അഗ്നി/തേജസ്സിന്റെ ഗുണമായ രൂപം കാണുന്നു, വായുജന്യ സ്പർശഗുണം സ്പർശിക്കുന്നു. (ആകാശജന്യ ശബ്ദം കേൾക്കുന്നു; മനസ്സാൽ ചിന്തയെ ചിന്തിക്കുന്നു.) അപ്പോൾ നിന്റെ വാദവും നിന്റെ അനുഭവവും എങ്ങനെ ഒത്തുചേരുന്നു?
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the linkage between the senses and the elemental qualities (smell–earth, taste–water, form–fire/light, touch–wind). It challenges a purely verbal claim about universal life/spirit by pointing to embodied experience: one still engages sense-objects, so one must explain how such engagement fits with one’s philosophical position and ethical restraint.
In a didactic exchange, the Adhvaryu priest addresses the interlocutor (in this section framed as a Brahmin speaker elsewhere) and argues by enumeration of sensory enjoyments. He uses the standard mapping of elements to qualities to press a question about consistency between doctrine and conduct.