Shloka 29
सप्तहोतृ-विधानम् एवं इन्द्रिय–मनःसंवादः
The Seven Hotṛs and the Debate of Senses and Mind
इस प्रकार श्रीमह्याभारत आश्वमेधिकपर्वके अन्तर्गत अनुगीतापर्वमें ब्राह्मण-गीताविषयक इक्कीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
kāma tu naḥ sveṣu guṇeṣu saṅgaḥ, kāma ca nānyonya-guṇopalabdhiḥ | asmān vinā nāsti tavopalabdhiḥ, tāvad ate tvāṃ na bhajet praharṣaḥ ||
ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു—നാം ഓരോരുത്തരും നമ്മുടെ സ്വന്തം ഗുണങ്ങളിൽ ആസക്തരായിരിക്കാം; പരസ്പരം ഒരാളുടെ ഗുണം മറ്റൊരാൾ പൂർണ്ണമായി അറിയാതിരിക്കാം. എങ്കിലും ഇതു സത്യം: ഞങ്ങളില്ലാതെ നീ യാതൊരു വിഷയവും അനുഭവിക്കുകയില്ല. നിന്നില്ലാതെ ഞങ്ങൾക്ക് ഹർഷം പോലും ഇല്ല—ആനന്ദത്തിൽ നിന്ന് ഞങ്ങൾ വഞ്ചിതരാകുന്നു.
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
Cognition and experience arise through interdependence: the faculties/qualities (guṇas, understood here as functional capacities such as senses and their tendencies) cannot yield joy without the ‘you’ addressed (the coordinating principle, often read as mind/intellect), and that principle cannot apprehend objects without them. The verse highlights mutual dependence and warns against one-sided pride or isolation of any single faculty.
Within the Anugītā’s Brahmin-centered discourse, the Brahmin speaker articulates a reflective teaching about inner psychology: despite each faculty’s attachment to its own domain and its limited awareness of the others, perception (upalabdhi) requires their cooperation. The statement functions as a didactic moment, steering the listener toward integrated self-understanding rather than fragmented identification.