Shloka 4
Abhaya-Itihāsa: Karma, Indriyas, and the Non-sensory Brahman
Brāhmaṇī–Brāhmaṇa Saṃvāda
भार्या: पतिकृतॉल्लोकानाप्रुवन्तीति न: श्रुतम् त्वामहं पतिमासाद्य कां गमिष्यामि वै गतिम्,एक ब्राह्मण, जो ज्ञान-विज्ञानके पारगामी विद्वान् थे, एकान्त स्थानमें बैठे हुए थे, यह देखकर उनकी पत्नी ब्राह्मणी अपने उन पतिदेवके पास जाकर बोली--'प्राणनाथ! मैंने सुना है कि स्त्रियाँ पतिके कर्मानुसार प्राप्त हुए लोकोंको जाती हैं; किंतु आप तो कर्म छोड़कर बैठे हैं और मेरे प्रति कठोरताका बर्ताव करते हैं। आपको इस बातका पता नहीं है कि मैं अनन्यभावसे आपके ही आश्रित हूँ। ऐसी दशामें आप-जैसे पतिका आश्रय लेकर मैं किस लोकमें जाऊँगी? आपको पतिरूपमें पाकर मेरी क्या गति होगी”
vāyudeva uvāca | bhāryāḥ patikṛtān lokān āpnuvantīti naḥ śrutam | tvām ahaṃ patim āsādya kāṃ gamiṣyāmi vai gatim ||
“ഭാര്യകൾ ഭർത്താവിന്റെ കർമഫലമായി ലഭിച്ച ലോകങ്ങളെ പ്രാപിക്കുന്നു എന്നു ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ നിങ്ങളെ ഭർത്താവായി പ്രാപിച്ച ഞാൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഏതു ഗതിയെ പ്രാപിക്കും?”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a dharmic assumption in traditional ethics: a wife’s posthumous welfare is closely linked to her husband’s conduct and merit. It implicitly critiques neglect of household responsibility—if the husband abandons righteous action and fails in compassionate duty, the dependent spouse is left spiritually vulnerable.
A wife addresses her husband, invoking what she has ‘heard’ as accepted teaching—that wives reach the realms earned by their husbands. Seeing him withdrawn from action and treating her harshly, she asks anxiously what destiny she can attain by taking refuge in such a husband.