Shloka 2
धृतराष्ट्रस्य वनप्रस्थानानुज्ञा | Permission for Dhṛtarāṣṭra’s Forest-Retirement
भीष्मे स्वर्गमनुप्राप्ते गते च मधुसूदने । विदुरे संजये चैव को<न्यो मां वक्तुमहति,भीष्मजी स्वर्ग सिधारे, भगवान् श्रीकृष्ण द्वारका पधारे और विदुर तथा संजय भी आपके साथ ही जा रहे हैं। अब दूसरा कौन रह जाता है, जो मुझे उपदेश दे सके यथा च पाण्डुर्श्राता मे दयितो भवतामभूत्
yudhiṣṭhira uvāca |
bhīṣme svargam anuprāpte gate ca madhusūdane |
vidure saṃjaye caiva ko 'nyo māṃ vaktum arhati |
yathā ca pāṇḍuḥ śrātā me dayito bhavatām abhūt ||
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—“ഭീഷ്മർ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ചു; മധുസൂദനൻ (കൃഷ്ണൻ) പുറപ്പെട്ടു; വിദുരനും സഞ്ജയനും കൂടെ പോയി—ഇനി എനിക്ക് ഉപദേശം നൽകാൻ യോഗ്യനായ മറ്റാരുണ്ട്? പാണ്ഡു എനിക്ക് പ്രിയപ്പെട്ട ജ്യേഷ്ഠനായിരുന്നതുപോലെ, നിങ്ങളും ഞങ്ങൾക്കു പ്രിയപ്പെട്ടവരായിരുന്നു.”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical dependence of a ruler on wise elders and exemplars: when such guides depart, one feels the weight of responsibility and the urgency to seek dharmic counsel. It also underscores impermanence—great protectors and teachers do not remain forever—so one must internalize dharma rather than rely only on external guidance.
Yudhiṣṭhira, overwhelmed after the great losses, notes that Bhīṣma has gone to heaven, Kṛṣṇa has departed, and Vidura and Saṃjaya are also leaving. He asks who remains capable of instructing him, and he recalls the intimate bond of respected elders—likening their dear status to that of his father Pāṇḍu.