Shloka 14
धृतराष्ट्रस्य स्पर्शाभिलाषः — Dhṛtarāṣṭra’s Request for Touch and Permission for Tapas
तूणाश्मानं वाजिरथप्रवाहां ध्वजद्रुमै: संवृतकूलरोधसम् । पदातिनागैर्बहुकर्दमां नदीं सपत्ननाशे नृपति: प्रयोजयेत्,शत्रुओंके विनाशके लिये राजा अपनी सेनारूपी नदीका प्रयोग करे। जिसमें तरकस ही प्रस्तरखण्डके समान हैं, घोड़े और रथरूपी प्रवाह शोभा पाते हैं, जिसका कूल-किनारा ध्वजरूपी वृक्षोंसे आच्छादित है तथा पैदल और हाथी जिसके भीतर अगाध पंकके समान जान पड़ते हैं
tūṇāśmānaṃ vājirathapravāhāṃ dhvajadrumaiḥ saṃvṛtakūlarodhasam | padātināgair bahukardamāṃ nadīṃ sapatnanāśe nṛpatiḥ prayojayet ||
ധൃതരാഷ്ട്രൻ പറഞ്ഞു—പ്രതിസ്പർധിയായ ശത്രുക്കളുടെ നാശത്തിനായി രാജാവ് തന്റെ സൈന്യത്തെ നദിപോലെ പ്രയോഗിക്കണം. അതിൽ തൂണികൾ കല്ലുകഷണങ്ങളുപോലെ, കുതിരകളും രഥങ്ങളും പ്രബലമായ പ്രവാഹംപോലെ; ധ്വജ-വൃക്ഷങ്ങളുപോലെ പതാകകൾ നിറഞ്ഞ തീരങ്ങൾ; അകത്ത് പാദാതികളും ഗജങ്ങളും ഗാഢമായി ഒട്ടുന്ന ചെളിപോലെ. ഇങ്ങനെ ആ ‘സൈന്യ-നദി’യെ പ്രേരിപ്പിച്ച് ശത്രുവിനെ നശിപ്പിക്കണം.
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a strategic image of royal power: a king must deploy his forces decisively and in an organized way to neutralize hostile rivals. Ethically, it reflects the kṣatriya-world view where protection of the realm may require force, but it also warns (by its vividness) how war becomes an overwhelming, engulfing force like a flood.
Dhṛtarāṣṭra speaks in the Ashramavāsika context, using a striking metaphor: he compares an army to a river whose components are mapped onto military units and equipment, describing how a king would use such a force to destroy enemies.