Shloka 2
धृतराष्ट्रस्य पश्चात्तापः तथा वनप्रस्थानानुज्ञा | Dhṛtarāṣṭra’s Remorse and Request for Forest-Retirement
मन्दप्राणगतिर्धीमान् कृच्छादिव समुद्रहन् । पदाति: स महीपालो जीर्णो गजपतिर्यथा
mandaprāṇagatir dhīmān kṛcchād iva samudvahan | padātiḥ sa mahīpālo jīrṇo gajapatir yathā ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ആ ധീമാനായ രാജാവിന്റെ പ്രാണഗതി മന്ദമായി; അവൻ വലിയ പ്രയാസത്തോടെ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി. ആ ഭൂപതി ഇപ്പോൾ കാൽനടയായി, ജീർണ്ണനായ ഗജപതിയെപ്പോലെ, പടി ഉയർത്തുവാനും കഷ്ടപ്പെട്ടു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights an ethical and spiritual reminder central to the Mahābhārata: worldly authority and strength are transient. Old age reduces even a king to frailty, encouraging humility, acceptance of consequences, and a turn toward detachment and renunciatory values.
The narrator describes the king’s physical decline: his breath and strength are weak, and he walks with great effort, compared to an old elephant leader. It sets the tone for the forest-dwelling, end-of-life phase characteristic of the Āśramavāsika narrative.