Shloka 71
धृतराष्ट्रस्य पाण्डवेषु प्रीति-वृत्तान्तः | Dhṛtarāṣṭra’s Affectionate Disposition toward the Pāṇḍavas
अष्टमो हाद्य कालोडयमाहारस्य कृतस्य मे । येनाहं कुरुशार्टूल शकनोमि न विचेष्टितुम्,पिछले दिनों जब मैंने भोजन किया था, तबसे आज यह आठवाँ समय--चौथा दिन पूरा हो गया है। कुरुश्रेष्ठ इसीसे शिथिल होकर मैं कोई चेष्टा नहीं कर पाता
aṣṭamo hādya kālo ’yam āhārasya kṛtasya me | yenāhaṃ kuruśārṭūla śaknomi na viceṣṭitum ||
ഹേ കുരുശാർദൂലാ! ഞാൻ അവസാനം ആഹാരം കഴിച്ചതിനുശേഷം ഇന്ന് എട്ടാമത്തെ കാലഘട്ടം എത്തിയിരിക്കുന്നു—അഥവാ നാലാം ദിവസം പൂർണ്ണമായി കഴിഞ്ഞു. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ക്ഷീണിച്ച് യാതൊരു ശ്രമവും ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നില്ല.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the bodily limits that accompany austerity: prolonged fasting weakens the body and can make even basic action impossible. In the ethical setting of the Āśramavāsika narrative, it underscores how renunciant life involves hardship and restraint, yet also demands discernment about the body’s capacity.
The speaker reports that it has been four full days since he last ate (counted as eight ‘kāla’ intervals), and he addresses a Kuru noble as ‘kuruśārṭūla,’ explaining that hunger and weakness have left him unable to exert himself or move effectively.