Shloka 25
धृतराष्ट्रस्य पाण्डवेषु प्रीति-वृत्तान्तः | Dhṛtarāṣṭra’s Affectionate Disposition toward the Pāṇḍavas
चतुर्थे नियते काले कदाचिदपि चाष्टमे,कभी चौथे समय (अर्थात् दो दिनपर) और कभी आठवें समय अर्थात् चार दिनपर केवल भूखकी आग बुझानेके लिये मैं थोड़ा-सा आहार करता हूँ। मेरे इस नियमको केवल गान्धारी देवी जानती हैं। अन्य सब लोगोंको यही मालूम है कि मैं प्रतिदिन पूरा भोजन करता हूँ
caturthe niyate kāle kadācid api cāṣṭame, kevalaṃ bubhukṣāgninivṛttyai alpaṃ āhāraṃ karomi; etan mama niyamaṃ kevalaṃ gāndhārī devī jānāti, anye tu sarve manyante yathāhaṃ pratidinaṃ pūrṇa-bhojanaṃ karomi.
ധൃതരാഷ്ട്രൻ പറഞ്ഞു—“ചിലപ്പോൾ നിശ്ചിതമായ നാലാം പ്രഹരത്തിൽ മാത്രം ഞാൻ ആഹാരം സ്വീകരിക്കും; ചിലപ്പോൾ എട്ടാം പ്രഹരത്തിൽ മാത്രം—ക്ഷുധയുടെ അഗ്നി ശമിപ്പാൻ അല്പം മാത്രം കഴിക്കും. എന്റെ ഈ നിയമം റാണി ഗാന്ധാരിക്ക് മാത്രമേ അറിയൂ; മറ്റെല്ലാവരും ഞാൻ ദിവസേന പൂർണ്ണഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നു എന്നു കരുതുന്നു।”
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights tapas through regulated restraint: food is taken only to sustain life, not for indulgence. It also raises an ethical nuance—inner discipline may be private, yet concealment from others can create a gap between appearance and reality.
In the Āśramavāsika setting, Dhṛtarāṣṭra describes his austere routine: he eats only occasionally and in small quantity to quiet hunger. He notes that only Gāndhārī is aware of this vow, while others assume he eats normally each day.