Shloka 41

धृतराष्ट्र-सत्कारः तथा श्राद्ध-दाने नियमनम् | Honoring Dhṛtarāṣṭra and Regulating Śrāddha-Gifts

Devanagari script

विपरीतकश्न मे शत्रुर्नियम्यश्न भवेन्नर: । राजा युधिष्ठिर बड़े दयालु थे। वे सदा प्रसन्न रहकर अपने भाइयों और मन्त्रियोंसे कहा करते थे कि “ये राजा धृतराष्ट्र मेरे और आपलोगोंके माननीय हैं। जो इनकी आज्ञाके अधीन रहता है, वही मेरा सुहृद्‌ है। विपरीत आचरण करनेवाला मेरा शत्रु है। वह मेरे दण्डका भागी होगा

Transliteration

vaiparītakaś ca me śatrur niyamyaś ca bhaven naraḥ |

Translation

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ വിരുദ്ധമായി നടക്കുന്നവൻ എന്റെ ശത്രു; ആത്മസംയമനത്തോടെ രാജാജ്ഞയെ ശിരോധാര്യമായി കരുതി പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ എന്റെ അനുഗ്രഹത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. ഈ മനോഭാവത്തോടെ കരുണാമയനായ രാജാ യുധിഷ്ഠിരൻ സഹോദരന്മാരോടും മന്ത്രിമാരോടും പുനഃപുനഃ പറഞ്ഞു—“രാജാ ധൃതരാഷ്ട്രൻ പൂജ്യനാണ്; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കുന്നത് എനിക്കും പ്രിയമാണ്; അതിന് വിരുദ്ധമായി നടക്കുന്നത് ശത്രുതയും ദണ്ഡനീയതയും ആകുന്നു.”

Word by Word

• {'vaiparītakaḥ': 'one who acts oppositely

• contrary conduct', 'ca': 'and', 'me': 'my', 'śatruḥ': 'enemy', 'niyamyaḥ': 'to be restrained/regulated

• one who should be kept under discipline', 'bhavet': 'would be

• becomes', 'naraḥ': 'man

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Yudhiṣṭhira
• Dhṛtarāṣṭra

Educational Q&A

What is the core teaching?

Loyalty is defined by disciplined obedience to rightful authority and reverence for those who are to be honored; deliberate contrariness is treated as enmity and invites daṇḍa (punitive correction).

What is happening in the narrative?

Vaiśampāyana reports Yudhiṣṭhira’s policy statement to his brothers and ministers: Dhṛtarāṣṭra is to be regarded as venerable, and those who follow his commands are counted as Yudhiṣṭhira’s well-wishers, while those who oppose are treated as enemies liable to punishment.