Shloka 34

धृतराष्ट्र-सत्कारः तथा श्राद्ध-दाने नियमनम् | Honoring Dhṛtarāṣṭra and Regulating Śrāddha-Gifts

Devanagari script

विपरीतकश्न मे शत्रुर्नियम्यश्न भवेन्नर: । राजा युधिष्ठिर बड़े दयालु थे। वे सदा प्रसन्न रहकर अपने भाइयों और मन्त्रियोंसे कहा करते थे कि “ये राजा धृतराष्ट्र मेरे और आपलोगोंके माननीय हैं। जो इनकी आज्ञाके अधीन रहता है, वही मेरा सुहृद्‌ है। विपरीत आचरण करनेवाला मेरा शत्रु है। वह मेरे दण्डका भागी होगा

Transliteration

vaiparītakṛc ca me śatrur niyamyaś ca bhaven naraḥ |

Translation

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— “ഇതിന് വിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ എന്റെ ശത്രു; ആത്മസംയമത്തോടെ ആജ്ഞാധീനനായി ജീവിക്കുന്നവനെ എന്റെ പക്ഷക്കാരനായി കരുതണം.” ഈ സന്ദർഭത്തിൽ കരുണാനിധിയായ യുധിഷ്ഠിരൻ സഹോദരന്മാരോടും മന്ത്രിമാരോടും ആവർത്തിച്ചു ഉപദേശിച്ചു— “ധൃതരാഷ്ട്ര രാജാവ് നമ്മളെല്ലാവർക്കും പൂജ്യനാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കുന്നവൻ എന്റെ സുഹൃത്ത് എന്നു കണക്കാക്കപ്പെടും; വിരുദ്ധമായി നടക്കുന്നവനെ ശത്രുവായി കണ്ട് ദണ്ഡിക്കണം.”

Word by Word

• {'vaiparītakṛt': 'one who acts oppositely

• a contrarian, one who behaves against instructions', 'me': 'my', 'śatruḥ': 'enemy', 'niyamyaḥ': 'to be restrained/regulated

• one who should be kept under discipline (or one who is disciplined)', 'ca': 'and', 'bhavet': 'would be/is to be', 'naraḥ': 'man, person', 'ājñā': 'command, order', 'adhīna': 'subject to, under the authority of', 'suhṛd': 'well-wisher, friend', 'daṇḍa': 'punishment

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśaṃpāyana
• Yudhiṣṭhira
• Dhṛtarāṣṭra
• brothers of Yudhiṣṭhira (Pāṇḍavas)
• ministers

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse frames ethical governance: honoring rightful authority (especially elders like Dhṛtarāṣṭra) and maintaining disciplined obedience is treated as loyalty, while deliberate contrariness is treated as enmity and becomes liable to royal punishment (daṇḍa).

What is happening in the narrative?

Vaiśaṃpāyana reports Yudhiṣṭhira’s instruction to his brothers and ministers: Dhṛtarāṣṭra is to be revered; those who follow his commands are Yudhiṣṭhira’s allies, and those who act against them will be regarded as enemies and punished.