Shloka 93

Puṣkara-Śapatha Itihāsa (Agastya–Indra Dispute at the Tīrthas) | पुष्कर-शपथ-आख्यानम्

Devanagari script

यातुधान्युवाच नामनैरुक्तमेतत्‌ ते दुःखव्याभाषिताक्षरम्‌ | नैतद्‌ धारयितुं शक्‍्यं गच्छावतर पद्मिनीम्‌,यातुधानी बोली--महर्ष! आपके नामकी व्याख्याके एक अक्षरका भी उच्चारण करना मेरे लिये कठिन है। इसे याद रखना मेरे लिये असम्भव है। अत: जाइये, सरोवरमें प्रवेश कीजिये इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि बिसस्तैन्योपाख्याने त्रिनवतितमो<ध्याय:

Transliteration

yātudhāny uvāca nāma-nairuktam etat te duḥkha-vyābhāṣitākṣaram | na etad dhārayituṁ śakyaṁ gacchāvatara padminīm ||

Translation

യാതുധാനി പറഞ്ഞു— മഹർഷേ! നിങ്ങളുടെ നാമത്തിന്റെ ഈ വ്യുത്പത്തി എനിക്ക് അക്ഷരം അക്ഷരമായി ഉച്ചരിക്കാനും വേദനാജനകം. ഇത് മനസ്സിൽ ധരിക്കുവാൻ എനിക്കാവില്ല. അതിനാൽ പോകുക— താമര നിറഞ്ഞ തടാകത്തിൽ ഇറങ്ങുക.

Word by Word

• यातुधानी: the female demon (Yātudhānī)
• यातुधानी: Karta
• Type: Noun
• Root: यातुधानी
• Form: Feminine, Nominative, Singular

• उवाच: said
• Type: Verb
• Root: वच्
• Form: Perfect, 3rd, Singular, Parasmaipada

• नाम: name
• नाम: Karma
• Type: Noun
• Root: नामन्
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• न: not
• Type: Indeclinable
• Root: न

• नैरुक्तम्: etymologically explained/derived
• नैरुक्तम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: नैरुक्त
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• एतत्: this
• एतत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: एतद्
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• ते: of you/your
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्
• Form: Genitive, Singular

• दुःख: pain, difficulty
• Type: Noun
• Root: दुःख
• Form: Neuter

• व्याभाषित: uttered/pronounced
• Type: Adjective
• Root: वि-आ-भाष्
• Form: Neuter, Past passive participle (क्त)

• अक्षरम्: syllable/letter
• अक्षरम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अक्षर
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• न: not
• Type: Indeclinable
• Root: न

• एतत्: this
• एतत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: एतद्
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• धारयितुम्: to retain/remember
• Type: Verb
• Root: धृ
• Form: Infinitive (तुमुन्)

• शक्यम्: possible
• Type: Adjective
• Root: शक्य
• Form: Neuter, Nominative, Singular, Potential/fit (यत्)

• गच्छ: go
• Type: Verb
• Root: गम्
• Form: Imperative, 2nd, Singular, Parasmaipada

• अवतर: descend/enter
• Type: Verb
• Root: अव-तॄ
• Form: Imperative, 2nd, Singular, Parasmaipada

• पद्मिनीम्: the lotus-pond (Padminī)
• पद्मिनीम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पद्मिनी
• Form: Feminine, Accusative, Singular

Speaker

विश्वामित्र उवाच

Characters & Entities

• Yātudhānī
• Viśvāmitra
• Padminī (lotus-pond/lake)