Shloka 42
Puṣkara-Śapatha Itihāsa (Agastya–Indra Dispute at the Tīrthas) | पुष्कर-शपथ-आख्यानम्
भरद्वाज बोले--जैसे उत्पन्न हुए मृगका सींग उसके बढ़नेके साथ-साथ बढ़ता रहता है, उसी प्रकार मनुष्यकी तृष्णा सदा बढ़ती ही रहती है, उसकी कोई सीमा नहीं है ।। गौतम उवाच न तलल््लोके द्रव्यमस्ति यल्लोकं प्रतिपूरयेत् । समुद्रकल्प: पुरुषो न कदाचन पूर्यते,गौतमने कहा--संसारमें ऐसा कोई द्रव्य नहीं है, जो मनुष्यकी आशाका पेट भर सके। पुरुषकी आशा समुद्रके समान है, वह कभी भरती ही नहीं
Gautama uvāca: na talloke dravyam asti yal lokaṁ pratipūrayet | samudrakalpaḥ puruṣo na kadācana pūryate ||
ഗൗതമൻ പറഞ്ഞു—ഈ ലോകത്തിൽ മനുഷ്യന്റെ തൃഷ്ണയെ പൂർണ്ണമായി തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്ന ധനമോ വസ്തുവോ ഒന്നുമില്ല. മനുഷ്യൻ സമുദ്രംപോലെ—അവൻ ഒരിക്കലും നിറയുന്നില്ല; ആഗ്രഹം അതിരില്ലാതെ തുടർച്ചയായി വളരുന്നു.
गौतम उवाच
Educational Q&A
No amount of wealth or worldly objects can finally satisfy craving; desire is inherently expansive, so ethical life requires restraint and contentment rather than chasing endless acquisition.
Gautama delivers a didactic statement, using the ocean as a metaphor to explain that human longing cannot be ‘filled’ by external possessions, reinforcing a moral lesson on limiting desire.