Previous Verse
Next Verse

Shloka 103

Puṣkara-Śapatha Itihāsa (Agastya–Indra Dispute at the Tīrthas) | पुष्कर-शपथ-आख्यानम्

शुन:सख (संन्यासी) ने कहा--यातुधानी! इन ऋषियोंने जिस प्रकार अपना नाम बताया है; उस तरह मैं नहीं बता सकता। तू मेरा नाम शुन:सख समझ ।। यातुधान्युवाच नामनैरुक्तमेतत्‌ ते वाक्‍्यं संदिग्धया गिरा | तस्मात्‌ पुनरिदानी त्वं ब्रूहि यन्नाम ते द्विज,यातुधानी बोली--विप्रवर! आपने संदिग्धवाणीमें अपना नाम बताया है। अत: अब फिर स्पष्टरूपसे अपने नामकी व्याख्या कीजिये

śunaḥsakha (saṃnyāsī) uvāca— yātudhāni! ime ṛṣayaḥ yathā svanāma vyājahruḥ, tathāhaṃ na śaknomi vaktum. tvaṃ mama nāma śunaḥsakham iti manyasva. yātudhāny uvāca— nāmnā niruktam etat te vākyaṃ saṃdigdhayā girā; tasmāt punar idānīṃ tvaṃ brūhi yan nāma te, dvija.

ശുനഃസഖൻ (സന്ന്യാസി) പറഞ്ഞു—ഹേ യാതുധാനീ! ഈ ഋഷിമാർ പറഞ്ഞ രീതിയിൽ ഞാൻ എന്റെ പേര് പറയാൻ കഴിയില്ല. എന്റെ പേര് ‘ശുനഃസഖൻ’ എന്നു കരുതുക. യാതുധാനീ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജ! നീ നിന്റെ പേരിനെക്കുറിച്ച് സംശയമുള്ള വാക്കുകളാണ് പറഞ്ഞത്; അതിനാൽ ഇപ്പോൾ വീണ്ടും വ്യക്തമായി പറയുക—നിന്റെ യഥാർത്ഥ പേര് എന്ത്?

यातुधान्युवाचThe Yātudhānī said
यातुधान्युवाच:
Karta
TypeNoun+Verb
Rootयातुधानी + उवाच
Form[object Object], [object Object]
नामname
नाम:
Karma
TypeNoun
Rootनामन्
FormNeuter, Accusative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
एरुक्तम्explained/uttered (as an etymology/definition)
एरुक्तम्:
TypeKridanta
Rootउक्त (√वच्) with preverb निर्/निर्- (as in निरुक्तम्)
FormNeuter, Nominative, Singular, Past passive participle (kta)
एतत्this
एतत्:
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
तेyour
ते:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
वाक्यम्statement/speech
वाक्यम्:
TypeNoun
Rootवाक्य
FormNeuter, Nominative, Singular
संदिग्धयाwith doubtful/ambiguous
संदिग्धया:
Karana
TypeAdjective
Rootसंदिग्ध
FormFeminine, Instrumental, Singular
गिराspeech/voice
गिरा:
Karana
TypeNoun
Rootगिर्
FormFeminine, Instrumental, Singular
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
TypeIndeclinable (ablatival adverbial)
Rootतस्मात् (तद्-प्रातिपदिक)
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
इदानीम्now
इदानीम्:
TypeIndeclinable
Rootइदानीम्
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormNominative, Singular
ब्रूहिtell/say
ब्रूहि:
TypeVerb
Root√ब्रू (ब्रवीति)
FormLoṭ (imperative), 2nd, Singular, Parasmaipada
यत्which/what
यत्:
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Accusative, Singular
नामname
नाम:
TypeNoun
Rootनामन्
FormNeuter, Nominative, Singular
तेyour
ते:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
द्विजO twice-born (Brahmin)
द्विज:
Sampradana
TypeNoun
Rootद्विज
FormMasculine, Vocative, Singular

शुनःसख उवाच

Ś
Śunaḥsakha (saṃnyāsī)
Y
Yātudhānī
Ṛṣis (sages)