Shloka 29
Go-mahātmyam: Pavitrāṇāṃ Pavitraṃ
Cows and Ghee as Supreme Purifiers
ध्वजं च वाहनं चैव तस्मात् स वृषभध्वज: । महादेवजी प्रसन्न हुए। उन्होंने वृषभको अपना वाहन बनाया और उसीकी आकृतिसे अपनी ध्वजाको चिह्नित किया, इसीलिये वे “वृषभध्वज” कहलाये ।। ततो देवैर्महादेवस्तदा पशुपति: कृत: । ईश्वर: स गवां मध्ये वृषभाड्क: प्रकीर्तित:,तदनन्तर देवताओंने महादेवजीको पशुओंका अधिपति बना दिया और गौओंके बीचमें उन महेश्वरका नाम “वृषभांक” रख दिया
bhīṣma uvāca | dhvajaṃ ca vāhanaṃ caiva tasmāt sa vṛṣabhadhvajaḥ | tato devair mahādevas tadā paśupatiḥ kṛtaḥ | īśvaraḥ sa gavāṃ madhye vṛṣabhāṅkaḥ prakīrtitaḥ |
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—അവൻ വൃഷഭത്തെ തന്റെ വാഹനമാക്കി, ധ്വജത്തിലും അതിന്റെ ചിഹ്നം പതിപ്പിച്ചു; അതിനാൽ അവൻ ‘വൃഷഭധ്വജൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി. തുടർന്ന് ദേവന്മാർ മഹാദേവനെ ‘പശുപതി’—സകല ജീവികളുടെ അധിപതി—ആക്കി നിയമിച്ചു; ഗോകുലത്തിനിടയിൽ ആ പരമേശ്വരൻ ‘വൃഷഭാങ്കൻ’, അഥവാ വൃഷഭചിഹ്നധാരി, എന്ന നാമത്തിൽ കീർത്തിക്കപ്പെട്ടു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse explains how divine names arise from attributes and symbols: Śiva’s relationship with the bull (as mount and banner-emblem) signifies sovereignty, protection, and lordship over living beings, hence titles like Vṛṣabhadhvaja and Paśupati.
Bhīṣma recounts that the gods honored Mahādeva by assigning him lordship over creatures (Paśupati) and by celebrating him with epithets connected to the bull, since the bull became both his vehicle and the emblem on his standard.