Shloka 173
Go-dāna-phala-nirdeśa
Merit and Destinations from the Gift of Cows
कामयाना महत्स्थानं तस्माद् दानात् परं दम: | दान करते समय यदि क्रोध आ जाय तो वह दानके फलको नष्ट कर देता है; इसलिये उस क्रोधको दबानेवाला जो दमनामक गुण है
kāmayānā mahatsvānaṁ tasmād dānāt paraṁ damaḥ |
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—മഹത്തായ ഉന്നതസ്ഥാനത്തെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവന് ദാനത്തേക്കാളും ശ്രേഷ്ഠം ‘ദമം’ (ആത്മസംയമം) ആകുന്നു. ദാനം ചെയ്യുമ്പോൾ ക്രോധം ഉദിച്ചാൽ അത് ദാനഫലം നശിപ്പിക്കുന്നു; അതിനാൽ ക്രോധനിഗ്രഹവും ഇന്ദ്രിയനിയമവും ചെയ്യുന്ന ‘ദമം’ ദാനത്തേക്കാൾ ഉയർന്നതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മഹാരാജാ, നരേശ്വരാ! ഋഷികളുടെ സ്വർഗ്ഗലോകങ്ങളിൽ എണ്ണമറ്റ സൂക്ഷ്മവും അദൃശ്യവുമായ സ്ഥാനങ്ങൾ ഉണ്ട്; ദമം പാലിക്കുന്നതിനാലേ മഹർഷികളും ദേവന്മാരും മഹത്തായ ലോകങ്ങളെ ആഗ്രഹിച്ച് ഈ ലോകം വിട്ട് അവയെ പ്രാപിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ‘ദമം’ ദാനത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമെന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Self-restraint (dama)—especially the checking of anger and the governance of the senses—is superior to charity, because anger arising during an act of giving can nullify the merit of that gift.
Bhīṣma is instructing the king on dharma, ranking virtues: he explains why dama surpasses dāna and supports it by pointing to the attainment of higher, subtle heavenly stations by ṛṣis and devas through the practice of self-restraint.