Shloka 23
Nṛga-upākhyāna: Brāhmaṇa-sva and the Consequence of Misappropriated Gift-Cattle (कृकलास-रूपे नृगोपाख्यानम्)
इमं तु देशं मुनय: पर्युपासन्ति नित्यदा । देवताओंने कहा--भगवन्! हमारा कार्य हो गया। अब हम पर्याप्त दक्षिणावाले यज्ञपुरुषका यजन करेंगे। यह जो हिमालयके पासका प्रदेश है, इसका ऋषि-मुनि सदासे ही आश्रय लेते हैं (अत: हमारा यज्ञ भी यहीं होगा) ।। ततोडगस्त्यश्व कण्वश्व भृगुरत्रिवृषाकपि:
imaṁ tu deśaṁ munayaḥ paryupāsanti nityadā | devatā ūcuḥ—bhagavan! asmākaṁ kāryaṁ kṛtam | adhunā vayaṁ paryāpta-dakṣiṇāvantaṁ yajñapuruṣaṁ yajiṣyāmaḥ | eṣa yaḥ himālayasya pārśve pradeśaḥ, asya ṛṣi-munayaḥ sadāśrayaṁ kurvanti (ataḥ asmākaṁ yajño ’pi ihaiva bhaviṣyati) || tato ’gastyas ca kaṇvaś ca bhṛgur atrir vṛṣākapiḥ ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു— “ഈ ദേശത്തെ മുനിമാർ നിത്യവും ആശ്രയിച്ച് ഉപാസിക്കുന്നു.” അപ്പോൾ ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു— “ഭഗവൻ! ഞങ്ങളുടെ കാര്യം സഫലമായി. ഇനി യഥോചിത ദക്ഷിണയോടുകൂടിയ യജ്ഞം നടത്തി യജ്ഞപുരുഷനെ ആരാധിക്കും. ഹിമാലയത്തിനടുത്തുള്ള ഈ പ്രദേശം പണ്ടുമുതൽ തപസ്വികളുടെ ആശ്രയമായിരുന്നു; അതിനാൽ ഞങ്ങളുടെ യജ്ഞവും ഇവിടെയാകും.” തുടർന്ന് അഗസ്ത്യൻ, കണ്വൻ, ഭൃഗു, അത്രി, വൃഷാകപി എന്നിവർ അവിടെ എത്തി।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights that sacred action (yajña) should be grounded in both proper place and proper ethics: a region sanctified by continual presence of sages is fit for worship, and the rite should be performed with adequate dakṣiṇā, emphasizing fairness and completeness in ritual duty.
Bhishma describes a Himalayan region revered by sages. The gods declare their prior objective fulfilled and decide to conduct a well-endowed sacrifice there; then eminent seers—Agastya, Kanva, Bhrigu, Atri, and Vrishakapi—arrive, indicating the gathering of spiritual authorities around the sacrificial act.