Shloka 50
दानफलप्रकरणम् — उपानहदानं, तिलदानं, भूमिदानं, गोदानं, अन्नदानं च
Gifts and Their Stated Results: Footwear, Sesame, Land, Cows, and Food
सब लोग पृथ्वीपर ही जन्म लेते और पृथ्वीमें ही लीन हो जाते हैं। अण्डज, जरायुज, स्वेदज और उद्धिज्ज--इन चारों प्रकारके प्राणियोंका शरीर पृथ्वीका ही कार्य है ।।
sarve lokāḥ pṛthivyām eva janma labhante pṛthivyām eva ca līyante | aṇḍajā jarāyujāḥ svedajā uddbhijjaś ceti caturvidhānāṃ prāṇināṃ śarīraṃ pṛthivyā eva kāryam || eṣā mātā pitā caiva jagataḥ pṛthivīpate | nānyayā sadṛśaṃ bhūtaṃ kiñcid asti janādhipa ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—എല്ലാ ജീവികളും ഭൂമിയിലേയാണ് ജനിക്കുന്നത്; അവസാനം ഭൂമിയിലേയ്ക്കുതന്നെ ലയിക്കുന്നു. അണ്ഡജം, ജരായുജം, സ്വേദജം, ഉദ്ഭിജ്ജം—ഈ നാലുവിധ ജീവികളുടെ ശരീരവും ഭൂമിയുടെ പ്രവർത്തിയത്രേ. അതിനാൽ, ഹേ ഭൂമിപതേ! ഈ ഭൂമിയേയാണ് ലോകത്തിന്റെ മാതാവും പിതാവും; ഹേ ജനാധിപാ! അവൾക്കു തുല്യമായ മറ്റൊന്നുമില്ല.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches reverence for Earth as the universal source and final resting place of embodied life. Since all bodies arise from and return to earth, a king should protect the land and treat it as a parent—worthy of gratitude, restraint in exploitation, and righteous governance.
In the Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and royal duties. Here he emphasizes a cosmological-ethical point: all beings, across the traditional four modes of birth, are materially constituted from earth; thus Earth is praised as incomparable and parental to the world.