Shloka 1
दानफलप्रकरणम् — उपानहदानं, तिलदानं, भूमिदानं, गोदानं, अन्नदानं च
Gifts and Their Stated Results: Footwear, Sesame, Land, Cows, and Food
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके १६ शलोक मिलाकर कुल ३९३ “लोक हैं) द्विषष्टितमो< ध्याय: सब दानोंसे बढ़कर भूमिदानका महत्त्व तथा उसीके विषयमें इन्द्र और बृहस्पतिका संवाद युधिछिर उवाच इदं देयमिदं देयमितीयं श्रुतिरादरात् । बहुदेयाश्व राजान: किंस्विद् दानमनुत्तमम्,युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! यह देना चाहिये, वह देना चाहिये, ऐसा कहकर यह श्रुति बड़े आदरके साथ दानका विधान करती है तथा शास्त्रोंमें रजाओंके लिये बहुत कुछ दान करनेके लिये बात कही गयी है; परंतु मैं यह जानना चाहता हूँ कि सब दानोंमें सर्वोत्तम दान कौन-सा है?
Yudhiṣṭhira uvāca: idaṃ deyaṃ idaṃ deyam iti iyaṃ śrutir ādarāt | bahu deyāś ca rājānaḥ kiṃ svid dānam anuttamam ||
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—പിതാമഹാ! ശ്രുതി വലിയ ആകാംക്ഷയോടെ ‘ഇത് ദേയമാണ്, അത് ദേയമാണ്’ എന്ന് ആവർത്തിച്ച് ഉപദേശിക്കുന്നു; ശാസ്ത്രങ്ങളും രാജാക്കന്മാർ പലവിധ ദാനങ്ങൾ ചെയ്യണമെന്ന് പറയുന്നു. എന്നാൽ എല്ലാ ദാനങ്ങളിലും അനുത്തമമായ ദാനം ഏതാണ്—എനിക്ക് പറഞ്ഞു തരുക.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharma-inquiry: although scripture praises many kinds of charity, ethical discernment is needed to identify the highest form of giving—especially for rulers whose duty includes generous support of society.
In the Anuśāsana Parva’s instruction on dāna-dharma, Yudhiṣṭhira addresses Bhīṣma (his grandsire and teacher) and asks which donation is supreme, setting up the ensuing discussion (including the theme of the greatness of land-gift and related divine dialogue).