Shloka 34
अन्नदान-प्रशंसा (Praise of the Gift of Food) | Annadāna-Praśaṃsā
संस्पर्शपरिचर्यस्तु वैश्येन क्षत्रियेण च । ब्राह्मण अग्निके समान तेजस्वी हैं; अतः शूद्रको दूरसे ही उनकी सेवा करनी चाहिये। उनके शरीरके स्पर्शपूर्वक सेवा करनेका अधिकार केवल क्षत्रिय और वैश्यको ही है ।। ३३ ई || मृदुभावान् सत्यशीलान् सत्यधर्मानुपालकान्
saṁsparśa-paricaryā tu vaiśyena kṣatriyeṇa ca | brāhmaṇāgnike samāna-tejasvī; ataḥ śūdraṁ dūrata eva teṣāṁ sevāṁ kartum arhati | teṣāṁ śarīra-saṁsparśa-pūrvakāyāḥ sevāyā adhikāraḥ kevalaṁ kṣatriya-vaiśyayoḥ || mṛdu-bhāvān satya-śīlān satya-dharmānupālakān ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു— ശരീരസ്പർശത്തോടുകൂടിയ ശുശ്രൂഷ ചെയ്യാനുള്ള അവകാശം ക്ഷത്രിയനും വൈശ്യനും മാത്രമേ ഉള്ളൂ. ബ്രാഹ്മണർ അഗ്നിസമാനമായ തേജസ്സുള്ളവരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ ശൂദ്രൻ ദൂരത്തിൽ നിന്നുതന്നെ അവരുടെ സേവനം ചെയ്യണം. ദേഹം സ്പർശിച്ച് ചെയ്യുന്ന സേവനാവകാശം ക്ഷത്രിയ–വൈശ്യർക്കേ. (അവർ) മൃദുസ്വഭാവികൾ, സത്യശീലികൾ, സത്യധർമ്മം പാലിക്കുന്നതിൽ ദൃഢർ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames a rule of varṇa-based propriety: intimate, touch-based personal service to Brāhmaṇas is restricted (here, to Kṣatriyas and Vaiśyas), while others should serve without bodily contact. It also links Brāhmaṇas with ‘fire-like’ tejas and highlights virtues such as gentleness and truthfulness.
In the Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and proper conduct. Here he lays down norms about how different social groups should render service to Brāhmaṇas and begins/continues a description of the qualities of exemplary Brāhmaṇas (gentle, truthful, upholders of truth).