Shloka 1
अफड---रा+ >> सप्तपञ्चाशत्तमो<्ध्याय: विविध प्रकारके तप और दानोंका फल युधिछिर उवाच मुह्यामीव निशम्याद्य चिन्तयान: पुन: पुनः । हीनां पार्थिवसंघातै: श्रीमद्धि: पृथिवीमिमाम्,युधिष्ठिरने कहा--पितामह! इस पृथ्वीको जब मैं उन सम्पतिशाली नरेशोंसे हीन देखता हूँ तब भारी चिन्तामें पड़कर बारंबार मूर्च्छित-सा होने लगता हूँ इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि सप्तपञ्चाशत्तमो<ध्याय: ।। ५७ || इस प्रकार श्रीमह्या भारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें सत्तावनवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ५७ ॥। ऑपन- माल छा जि अष्टपञ्चाशत्तमो< ध्याय: जलाशय बनानेका तथा बगीचे लगानेका फल युधिछिर उवाच आरामाणां तडागानां यत् फलं कुरुपुंगव । तदहं श्रोतुमिच्छामि त्वत्तोड्द्य भरतर्षभ
Yudhiṣṭhira uvāca |
muḥyāmīva niśamyādya cintayānaḥ punaḥ punaḥ |
hīnāṃ pārthiva-saṅghātaiḥ śrīmadbhiḥ pṛthivīm imām ||
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— പിതാമഹാ! ഇത് കേട്ട് വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിക്കുമ്പോൾ ഞാൻ ആവർത്തിച്ച് മൂർഛിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു. സമ്പന്നരായ രാജാക്കന്മാരുടെ മഹാസമൂഹം ഇല്ലാതെ ഈ ഭൂമി ശൂന്യമായിരിക്കുന്നതു കണ്ടാൽ എന്റെ മനസ്സ് ഭാരിച്ച ആശങ്കയിൽ കലങ്ങുന്നു।
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical and emotional weight of rulership after devastation: even a righteous king is shaken by the impermanence of worldly splendor and the loss of noble lineages, prompting humility and deeper inquiry into dharma.
Yudhiṣṭhira addresses Bhīṣma (the ‘Grandsire’), confessing that repeated reflection on what he has heard makes him feel faint; he is distressed seeing the world emptied of prosperous kings—an aftermath sentiment following the great destruction.