Shloka 31
Adhyāya 57: Tapas–Dāna Phala
On the Fruits of Austerity and Giving
Devanagari script
ब्राह्माण्यस्य प्रभावाद्धि रथे युक्तौ स्वधुर्यवत् । इत्येवं चिन्तयान: स विदितश्न्यवनस्य वै
Translation
‘ബ്രാഹ്മണ്യത്തിന്റെ പ്രഭാവം കൊണ്ടുതന്നെ മഹർഷി നമ്മളിരുവരെയും തന്റെ വാഹനങ്ങളെപ്പോലെ രഥത്തിൽ കെട്ടിയിരുത്തിയിരുന്നു’— ഇങ്ങനെ രാജാവ് ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴേക്കും മഹർഷി ച്യവനന് അവന്റെ വരവ് അറിഞ്ഞു.
Word by Word
ब्राह्माण्यस्यof the Brahmin woman (Brahmāṇī)
ब्राह्माण्यस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootब्राह्माण्य (स्त्री. प्रातिपदिक)
FormFeminine, Genitive, Singular
प्रभावात्due to (her) power/influence
प्रभावात्:
Apadana
TypeNoun
Rootप्रभाव (पुं. प्रातिपदिक)
FormMasculine, Ablative, Singular
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
रथेin/on the chariot
रथे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरथ (पुं. प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular
युक्तौyoked/attached
युक्तौ:
Karta
TypeAdjective
Rootयुज् (धातु) → युक्त (कृदन्त, भूतकर्मणि/क्त)
FormMasculine, Nominative, Dual
स्वधुर्यवत्like (his) own draught-animals (fit for the yoke)
स्वधुर्यवत्:
Karta
TypeAdjective
Rootस्व-धुर्य (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित)
FormMasculine, Nominative, Dual
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
एवम्in this way
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
चिन्तयन्thinking/pondering
चिन्तयन्:
Karta
TypeVerb
Rootचिन्त् (धातु) → चिन्तयत् (वर्तमान कृदन्त, शतृ)
FormPresent (participle), Singular
सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
विदितःwas known/recognized
विदितः:
Karta
TypeAdjective
Rootविद् (धातु) → विदित (कृदन्त, क्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
च्यवनस्यof (sage) Cyavana
च्यवनस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootच्यवन (पुं. प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Singular
वैindeed/verily
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes