Shloka 44

अध्याय ५६ — च्यवन–कुशिकसंवादः

Cyavana–Kuśika Dialogue on Lineage, Conflict, and Transmission

Devanagari script

बहुशो भृशविद्धौ तौ स्रवन्तौ च क्षतोद्धवम्‌ । ददृशाते महाराज पुष्पिताविव किंशुकौ

Transliteration

bahuśo bhṛśaviddhau tau sravantau ca kṣatodbhavam | dadṛśāte mahārāja puṣpitāv iva kiṃśukau ||

Translation

മഹാരാജാവേ! അവർ ഇരുവരും വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റിരുന്നു; മുറിവുകളിൽ നിന്ന് രക്തം ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരുന്നു. രക്തത്തിൽ മുക്കപ്പെട്ടതിനാൽ അവർ പൂത്തുകുലുങ്ങുന്ന കിംശുകവൃക്ഷങ്ങളെപ്പോലെ തോന്നി।

Word by Word

• बहुशः: many times; repeatedly
• Type: Indeclinable
• Root: बहुशस्
• Form: avyaya

• भृशम्: excessively; greatly
• Type: Indeclinable
• Root: भृश
• Form: avyaya

• विद्धौ: pierced; wounded
• विद्धौ: Karta
• Type: Verb
• Root: विध्
• Form: past passive participle (kta), masculine nominative dual

• तौ: those two
• तौ: Karta
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: masculine nominative dual

• स्रवन्तौ: flowing; streaming
• स्रवन्तौ: Karta
• Type: Verb
• Root: स्रु
• Form: present active participle (śatṛ), masculine nominative dual

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च
• Form: avyaya

• क्षत: wound; injury
• Type: Noun
• Root: क्षत
• Form: neuter (as prior member), used in compound

• उद्धवम्: oozing/discharge (of blood/ichor)
• उद्धवम्: Karma
• Type: Noun
• Root: उद्धव
• Form: neuter accusative singular

• ददृशाते: they appeared; were seen
• Type: Verb
• Root: दृश्
• Form: perfect (liṭ), 3rd person dual, parasmaipada

• महाराज: O great king
• Type: Noun
• Root: महाराज
• Form: masculine vocative singular

• पुष्पितौ: in bloom; flowered
• पुष्पितौ: Karta
• Type: Adjective
• Root: पुष्पित
• Form: past participle (kta), masculine nominative dual

• इव: like; as if
• Type: Indeclinable
• Root: इव
• Form: avyaya

• किंशुकौ: two kiṃśuka (palāśa) trees/flowers
• Type: Noun
• Root: किंशुक
• Form: masculine nominative dual

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• Mahārāja (the king addressed, i.e., Yudhiṣṭhira)
• kiṃśuka (palāśa/Butea monosperma)