Shloka 9
च्यवन-कुशिक-संवादः
Cyavana–Kuśika Dialogue on Hospitality, Service, and Lineage Questions
चाण्डालो व्रात्यवैद्यौ च ब्राह्म॒ण्यां क्षत्रियासु च वैश्यायां चैव शूद्रस्य लक्ष्यन्तेडपसदास्त्रय:,ब्राह्मणी, क्षत्रिया तथा वैश्या--इन वर्णकी स्त्रियोंके गर्भसे शूद्रद्वारा जो पुत्र उत्पन्न किये जाते हैं, वे क्रमशः चाण्डाल, व्रात्य और वैद्य कहलाते हैं। ये अपसदोंके तीन भेद हैं
cāṇḍālo vrātyavaidyau ca brāhmaṇyāṃ kṣatriyāsu ca vaiśyāyāṃ caiva śūdrasya lakṣyante ’pasadās trayaḥ
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ബ്രാഹ്മണി, ക്ഷത്രിയ, വൈശ്യ—ഈ സ്ത്രീകളുടെ ഗർഭത്തിൽ ശൂദ്രൻ പുത്രനെ ജനിപ്പിച്ചാൽ, അവർ യഥാക്രമം ചാണ്ഡാലൻ, വ്രാത്യൻ, വൈദ്യൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഇവയാണ് അപസദയുടെ മൂന്ന് ഭേദങ്ങൾ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents a dharma-śāstra style classification of offspring from unions considered outside the prescribed varṇa marriage norms, labeling them as three types of apasada and naming them Cāṇḍāla, Vrātya, and Vaidya according to the mother’s varṇa.
In the Anuśāsana Parva, Bhīṣma is instructing Yudhiṣṭhira on dharma and social regulations; here he enumerates categories of mixed-varṇa progeny as part of a broader didactic discussion on conduct, lineage, and social order.