Shloka 40
गोमूल्यनिर्णयः — The Determination of Value through the Cow
Nahuṣa–Cyavana Episode
भीष्म उवाच योनिसंकलुषे जातं नानाभावसमन्वितम् । कर्मभि: सज्जनाचीर्ण॑विज्ञेया योनिशुद्धता
bhīṣma uvāca | yoni-saṅkaluṣe jātaṁ nānā-bhāva-samanvitam | karmabhiḥ sajjanācīrṇa-vijñeyā yoni-śuddhatā ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—യുധിഷ്ഠിരാ! കലുഷിത യോനിയിൽ ജനിച്ചവൻ സജ്ജനരുടെ ആചാരത്തിന് വിരുദ്ധമായ പലവിധ സ്വഭാവങ്ങളും പ്രവർത്തികളും കാണിക്കും; അതിനാൽ അവനെ അവന്റെ കർമ്മങ്ങളാൽ തന്നെയാണ് തിരിച്ചറിയേണ്ടത്. അതുപോലെ സജ്ജനോചിതമായ ആചരണത്തിലൂടെ യോനിശുദ്ധിയും അറിയണം.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that moral identity is inferred from conduct: tainted origins tend to manifest in unvirtuous behavior, while purity of origin is recognized through actions aligned with the practices of the virtuous (sajjana). Deeds, not claims, are the practical criterion.
In Bhishma’s instruction to Yudhishthira in the Anushasana Parva, he is laying down ethical criteria for judging character and social standing, emphasizing observable behavior as the basis for assessing purity or impurity of one’s background.