Shloka 31
गोमूल्यनिर्णयः — The Determination of Value through the Cow
Nahuṣa–Cyavana Episode
यद्च्छयोपसम्पन्नैर्यज्ञसा धुबहिष्कृतै: । बाह्या बाह्ौौश्व जायन्ते यथावृत्ति यथाश्रयम्
yadṛcchayopasampannair yajñasādhubahiṣkṛtaiḥ | bāhyā bāhyauś ca jāyante yathāvṛtti yathāśrayam ||
ജാതിവിചാരം കൂടാതെ ഇഷ്ടാനുസരണം മറ്റുവർണത്തിലെ സ്ത്രീകളുമായി സംഗമിക്കുന്നവരും, യജ്ഞാവകാശത്തിൽ നിന്നും സജ്ജനസംഗത്തിൽ നിന്നും ബഹിഷ്കൃതരുമായവർ—അത്തരം വർണബാഹ്യരിൽ നിന്നാണ് വർണസങ്കര സന്തതി ജനിക്കുന്നത്. അവർ തങ്ങളുടെ രുചിക്കും സ്വഭാവത്തിനും അനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിച്ച് പലവിധ ഉപജീവനവും ആശ്രയവും തേടുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma links social and ritual exclusion to disregard for prescribed marital and ethical norms, stating that unions formed merely by personal whim and outside accepted dharma lead to socially marginal offspring who then live by varied, self-chosen livelihoods and supports.
In Anushasana Parva, Bhishma continues instructing Yudhishthira on dharma. Here he comments on the outcomes of improper inter-varṇa unions and the resulting communities’ social position, occupations, and dependence, framing it as a consequence of being barred from yajña and from the company of the righteous.