Shloka 13
Cyavana’s Water-Vow and the Ethics of Cohabitation (स्नेह-सम्वास-धर्मः)
भरतनन्दन! अब मैं ब्राह्मण आदि वर्णोकी कन्याओंके गर्भसे उत्पन्न होनेवाले पुत्रोंकी पैतृक धनका जो भाग प्राप्त होता है
bharatanandana! adhunāhaṁ brāhmaṇādi-varṇānāṁ kanyā-garbha-sambhavānāṁ putrāṇāṁ paitṛka-dhana-bhāgaṁ vakṣyāmi. brāhmaṇasya brāhmaṇyāṁ jātaḥ putraḥ śreṣṭha-lakṣaṇa-sampannaṁ gṛhādi, vṛṣabhān, vāhanāni ca yāni yāni śreṣṭhatamāni dravyāṇi, tāni sarvāṇi—paitṛka-dhanasya pradhānaṁ bhāgam—pūrvam eva svādhikāre kuryāt. yudhiṣṭhira! tataḥ śeṣaṁ brāhmaṇasya dhanaṁ daśadhā vibhajet; tasmin pituḥ dhane punaś catur-bhāgān brāhmaṇyāḥ putra eva gṛhṇīyāt. kṣatriyāyās tu yaḥ putro brāhmaṇaḥ so 'py asaṁśayaḥ; sa tu mātur viśeṣeṇa trīn aṁśān hartum arhati.
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭരതനന്ദനാ! ഇനി ബ്രാഹ്മണാദി വർണങ്ങളിലെ സ്ത്രീകളുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിക്കുന്ന പുത്രന്മാർക്ക് പിതൃസ്വത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന വിഹിതങ്ങൾ ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണന് ബ്രാഹ്മണീ ഭാര്യയിൽ ജനിച്ച പുത്രൻ ആദ്യം തന്നെ ഗൃഹാദികൾ, കാളകൾ, വാഹനങ്ങൾ, മറ്റെല്ലാ ശ്രേഷ്ഠവസ്തുക്കളും—അഥവാ പിതൃധനത്തിന്റെ പ്രധാനാംശം—സ്വാവകാശമായി ഏറ്റെടുക്കണം. തുടർന്ന്, ഹേ യുധിഷ്ഠിര, ശേഷിക്കുന്ന ധനം പത്ത് ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിക്കണം; ആ പിതൃധനത്തിൽ നിന്ന് ബ്രാഹ്മണീപുത്രൻ വീണ്ടും നാല് ഭാഗങ്ങൾ എടുക്കണം. ക്ഷത്രിയസ്ത്രീയിൽ ജനിച്ച പുത്രനും സംശയമില്ലാതെ ബ്രാഹ്മണനാണ്; മാതാവിന്റെ പ്രത്യേകസ്ഥാനത്തെ തുടർന്ന് അവന് മൂന്ന് ഭാഗങ്ങൾ കൈക്കൊള്ളാൻ അവകാശമുണ്ട്.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma outlines a dharma-based scheme of inheritance: the son of a Brahmin wife receives the principal heirlooms first and then an additional four-tenths of the remaining estate, while a son born of a Kshatriya woman (to a Brahmin father) is still regarded as Brahmin and is allotted three shares, justified by the mother’s status.
In the Anushasana Parva’s instruction on conduct and social norms, Bhishma continues advising Yudhishthira by specifying how paternal property should be apportioned among sons born from wives of different varnas, using fractional divisions to express relative entitlement.