Shloka 23
Varṇasaṃkara: Causes, Classifications, and Conduct-based Recognition (वर्णसंकरः—हेतु-जाति-आचारनिर्णयः)
अन्यो>5प्यथ न विक्रेयो मनुष्य: कि पुन: प्रजा: । अधर्ममूलैहि धनैस्तैर्न धर्मोडथ कश्नन,किसी दूसरे मनुष्यको भी नहीं बेचना चाहिये; फिर अपनी संतानको बेचनेकी तो बात ही क्या? अधर्ममूलक धनसे किया हुआ कोई भी धर्म सफल नहीं होता
anyo 'py atha na vikreyo manuṣyaḥ; ki punaḥ prajāḥ | adharmamūlaiḥ dhanais tair na dharmo 'tha kaścana ||
മറ്റൊരു മനുഷ്യനെയെങ്കിലും വിറ്റുകൂടാ; പിന്നെ സ്വന്തം സന്താനത്തെയോ ആശ്രിതരെയോ വിറ്റുകളയുന്നതിനെക്കുറിച്ച് പറയേണ്ടതെന്ത്? അധർമ്മത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ധനത്തോടെ ചെയ്ത ഏതൊരു ‘ധർമ്മ’വും യഥാർത്ഥത്തിൽ സഫലമാകുകയില്ല.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Human beings are not commodities; selling a person—especially one’s own children/dependents—is condemned. Further, religious or charitable acts performed using wealth gained through unrighteous means do not yield true dharmic merit.
In the Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and proper conduct. Here he lays down a moral prohibition against treating people as saleable property and warns that dharma cannot be established through resources obtained by adharma.