Shloka 23
Dāyavibhāga (Inheritance Apportionment) and Household Precedence — Dialogue of Yudhiṣṭhira and Bhīṣma
न हाकामेन संवासं मनुरेवं प्रशंसति । अयशस्यथमधर्म्य च यन्मृषा धर्मकोपनम्,अकाम पुरुषके साथ सकामा कन्याका सहवास हो, इसे मनु अच्छा नहीं मानते हैं। अतः सर्वसम्मतिसे निश्चित किये हुए विवाहको मिथ्या करनेका प्रयत्न अयश और अधर्मका कारण होता है। वह धर्मको नष्ट करनेवाला माना गया है
na hākāmena saṃvāsaṃ manur evaṃ praśaṃsati | ayaśasyam adharmyaṃ ca yan mṛṣā dharmakopanam ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—പരസ്പര ഇച്ഛയില്ലാത്ത സഹവാസത്തെ മനു പ്രശംസിക്കുന്നില്ല. അതിനാൽ സർവ്വസമ്മതത്തോടെ നിശ്ചയിച്ച വിവാഹത്തെ അസത്യമാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് അപകീർത്തിയുടെയും അധർമ്മത്തിന്റെയും കാരണമാകുന്നു; അത് ധർമ്മത്തെ തന്നെ തകർക്കുന്ന പ്രവൃത്തിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Cohabitation and marital union should not be forced or one-sided; attempting to overturn a mutually settled marriage is condemned as disgraceful and adharmic, because it destabilizes the moral-legal order (dharma).
In Bhīṣma’s instruction on dharma (Anuśāsana Parva), he cites Manu’s authority to frame a rule of ethical conduct regarding marriage: lack of consent and attempts to nullify a socially agreed marriage are treated as violations that damage dharma.