Shloka 473

Devaśarmā–Vipula Dialogue on Ahorātra–Ṛtu as Moral Witnesses (अनुशासन पर्व, अध्याय ४३)

Devanagari script

शप्स्यत्यसंशयं कोपाद्‌ दिव्यज्ञानो महातपा: । “मैं गुरुपत्नीकी रक्षा करनेके लिये अपने सम्पूर्ण अंगोंसे इसके सम्पूर्ण अंगोंमें समा जाऊँगा। यदि आज मेरे गुरुजी अपनी इस पत्नीको किसी पर-पुरुषद्वारा दूषित हुई देख लेंगे तो कुपित होकर मुझे निस्संदेह शाप दे देंगे; क्योंकि वे महा तपस्वी गुरु दिव्यज्ञानसे सम्पन्न हैं

Transliteration

śapsyaty asaṁśayaṁ kopād divyajñāno mahātapāḥ |

Translation

ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—“കോപത്തിൽ ആ ദിവ്യജ്ഞാനസമ്പന്നനായ മഹാതപസ്വി ഗുരു സംശയമില്ലാതെ എന്നെ ശപിക്കും. ഗുരുപത്നിയെ രക്ഷിക്കാനായി ഞാൻ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു—എന്റെ സമസ്താംഗങ്ങളാൽ അവളുടെ സമസ്താംഗങ്ങളിൽ ലയിച്ചിരിക്കുമെന്ന്; അങ്ങനെ മറ്റൊരു പുരുഷനും അവളെ ദൂഷിക്കാതിരിക്കട്ടെ. ഇന്ന് എന്റെ പൂജ്യഗുരു തന്റെ ഭാര്യയെ പരപുരുഷനാൽ കലുഷിതയായതായി കണ്ടാൽ, ക്രുദ്ധനായി തീർച്ചയായും എന്നെ ശപിക്കും; കാരണം അദ്ദേഹം മഹാതപസ്വിയും ദിവ്യജ്ഞാനസമ്പന്നനുമാണ്.”

Word by Word

• {'śapsyati': 'will curse', 'asaṁśayam': 'without doubt, certainly', 'kopāt': 'from anger, out of wrath', 'divyajñānaḥ': 'possessing divine/supernatural knowledge', 'mahātapāḥ': 'great ascetic

• one of intense austerities', 'guru': 'teacher, preceptor', 'gurupatnī': 'the teacher’s wife', 'rakṣā': 'protection, safeguarding', 'parapuruṣa': 'another man

• a man other than one’s husband', 'dūṣita': 'defiled, violated, dishonoured', 'śāpa': 'curse'}

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma
• guru (preceptor)
• gurupatnī (teacher’s wife)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights dharma as vigilant protection of another’s honour—especially the guru’s household—combined with accountability: negligence in such a duty invites moral and spiritual consequences, symbolized by the feared curse of a divinely perceptive ascetic.

What is happening in the narrative?

Bhishma describes his resolve to safeguard his teacher’s wife from violation by any other man and explains his fear that, if she were seen dishonoured, his powerful, divinely knowing guru would become enraged and curse him for failing in his duty of protection.