Shloka 12
Vipula’s Guru-Obedience, Divine Flowers, and the Peril of Others’ Oaths (विपुलोपाख्यानम्—पुष्पप्राप्तिः शपथ-प्रसङ्गश्च)
इमा: प्रजा महाबाहो धार्मिक्य इति न: श्रुतम्,महाबाहो! हमने सुन रखा है कि ये स्त्रीरूपिणी प्रजाएँ बड़ी धार्मिक होती हैं (जैसा कि सावित्री आदिके जीवनसे प्रत्यक्ष हो चुका है); फिर भी ये स्त्रियाँ सम्मानित हों या असम्मानित, सदा ही पुरुषोंके मनमें विकार उत्पन्न करती रहती हैं। उनकी रक्षा कौन कर सकता है? यही मेरे मनमें महान् संशय है
Yudhiṣṭhira uvāca: imāḥ prajā mahābāho dhārmikyā iti naḥ śrutam; tathāpi striyaḥ satkṛtā apy asatkṛtā vā sadāiva puruṣāṇāṃ manasi vikāraṃ janayanti. tāsāṃ rakṣāṃ kaḥ kartum arhati? eṣa me mahān saṃśayaḥ.
ഹേ മഹാബാഹോ! ഈ സ്ത്രീരൂപിണികളായ പ്രജകൾ സ്വഭാവത്തിൽ ധാർമ്മികരാണെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്; എങ്കിലും അവർ ആദരിക്കപ്പെട്ടാലും അവമാനിക്കപ്പെട്ടാലും പുരുഷന്മാരുടെ മനസ്സിൽ എപ്പോഴും വികാരം ഉണർത്തുന്നു. അപ്പോൾ അവരെ യഥാർത്ഥത്തിൽ രക്ഷിക്കാൻ കഴിയുന്നത് ആര്? ഇതാണ് എന്റെ മനസ്സിനെ അലട്ടുന്ന മഹാസംശയം.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames an ethical dilemma: even when women are regarded as dharmic, social honor alone does not prevent moral agitation in men; therefore the deeper issue is self-restraint and responsible conduct, alongside just social protection.
Yudhiṣṭhira, in a didactic dialogue of the Anuśāsana Parva, raises a doubt to his interlocutor (addressed as “mahābāho”): how to reconcile the traditional praise of women’s dharma (with Sāvitrī as an exemplar) with the observed fact that men’s minds are easily disturbed, and who can truly ensure women’s protection.