Shloka 25
Vipula’s Yogic Protection of the Guru’s Household (विपुलस्य योगरक्षा / Vipulasya Yogarakṣā)
नाग्निस्तृप्यति काष्ठानां नापगानां महोदधि: । नानतकः सर्वभूतानां न पुंसां वामलोचना:,अग्नि कभी ईंधनसे तृप्त नहीं होती, समुद्र कभी नदियोंसे तृप्त नहीं होता, मृत्यु समस्त प्राणियोंको एक साथ पा जाय तो भी उनसे तृप्त नहीं होती; इसी प्रकार सुन्दर नेत्रोंवाली युवतियाँ पुरुषोंसे कभी तृप्त नहीं होतीं
nāgnis tṛpyati kāṣṭhānāṁ nāpagānāṁ mahodadhiḥ | nāntakaḥ sarvabhūtānāṁ na puṁsāṁ vāmalocanāḥ ||
അഗ്നി ഒരിക്കലും ഇന്ധനത്തിൽ തൃപ്തിയാകുന്നില്ല; മഹാസമുദ്രം നദികളാൽ തൃപ്തിയാകുന്നില്ല. അന്തകൻ (മരണം) സർവ്വജീവികളെയും ഒരുമിച്ച് പിടിച്ചാലും തൃപ്തിയാകുന്നില്ല; അതുപോലെ മനോഹരനേത്രങ്ങളുള്ള സ്ത്രീകൾ പുരുഷന്മാരാൽ ഒരിക്കലും തൃപ്തിയാകുന്നില്ല.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
That some drives—especially craving and acquisitiveness—do not naturally end through indulgence; they intensify like fire fed by wood or the ocean receiving rivers. Therefore dharma emphasizes restraint (dama), discrimination (viveka), and moderation rather than feeding limitless desire.
Bhīṣma is delivering moral instruction in the Anuśāsana Parva, using vivid natural analogies (fire, ocean, death) to caution about insatiability and to guide conduct and self-governance.