Shloka 5
Vipulopākhyāna—Ruci-rakṣā and Śakra’s Māyā (विपुलोपाख्यानम्—रुचिरक्षणं शक्रमाया च)
युधिछिर उवाच अपीडया च भूतानां धर्मस्याहिंसया तथा । पात्र विद्यात् तु तत्त्वेन यस्मै दत्त न संतपेत्,युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! किसी प्राणीको पीड़ा न दी जाय और धर्ममें भी बाधा न आने पाये, इस प्रकार दान देना उचित है; परंतु पात्रकी यथार्थ पहचान कैसे हो? जिससे दिया हुआ दान पीछे संतापका कारण न बने
yudhiṣṭhira uvāca: apīḍayā ca bhūtānāṃ dharmasyāhiṃsayā tathā | pātraṃ vidyāt tu tattvena yasmai dattaṃ na saṃtapet ||
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— “പിതാമഹാ! ഒരു ജീവിക്കും പീഡയുണ്ടാകാതെയും ധർമ്മത്തിന് തടസ്സമുണ്ടാകാതെയും—അഹിംസാനുസൃതമായി—ദാനം നൽകണം. എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ആരാണ് സൂപാത്രൻ എന്ന് എങ്ങനെ അറിയാം? ഒരിക്കൽ നൽകിയ ദാനം പിന്നീടു ഖേദത്തിനിടയാകാതിരിക്കേണ്ടതിന് എന്താണ് മാർഗം?”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Charity must be guided by ahimsa and dharma: giving should not harm beings nor violate righteousness. Therefore, ethical giving requires discernment of the recipient’s worthiness (pātratva) so that the act of giving does not later lead to moral regret.
In the Anuśāsana Parva’s instruction on dharma, Yudhiṣṭhira asks the elder authority (implicitly Bhīṣma) how to identify a truly worthy recipient for gifts, emphasizing that donations should be non-injurious and aligned with dharma, and should not become a cause of later remorse.