Shloka 23
स्त्रीस्वभावप्रश्नः — Nārada and Pañcacūḍā on Strī-svabhāva
Anuśāsana-parva 38
प्रतिग्रहेण तेजो हि विप्राणां शाम्पतेडनघ । प्रतिग्रहं ये नेच्छेयुस्ते भ्यो रक्ष्यं त्वया नृप
pratigraheṇa tejo hi viprāṇāṃ śāṃpate 'naghā | pratigrahaṃ ye neccheyus tebhyo rakṣyaṃ tvayā nṛpa || niṣpāpa nareśa ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നിർപാപ രാജാവേ! ദാനം സ്വീകരിക്കുന്നതുകൊണ്ട് ബ്രാഹ്മണരുടെ തേജസ് ക്ഷയിക്കുന്നു. അതിനാൽ, ഹേ നൃപാ! ദാനം സ്വീകരിക്കാൻ ഇച്ഛിക്കാത്ത ബ്രാഹ്മണരെ നീ സംരക്ഷിക്കണം; അവരുടെ കാരണത്താൽ തന്നെയാണ് നിന്റെ കുലത്തിന്റെയും രാജ്യത്തിന്റെയും ധർമ്മമര്യാദ നിലനിൽക്കുന്നത്.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that indiscriminate acceptance of gifts can erode a Brahmin’s spiritual-moral potency (tejas). Hence, a king should especially protect and honor those Brahmins who maintain independence by refusing gifts, as their integrity strengthens dharma and stabilizes the realm.
In Bhishma’s instruction to the king within the Anushasana Parva, he discusses norms of conduct around giving and receiving. Here he warns about the spiritual cost of ‘pratigraha’ for Brahmins and urges the king to safeguard those who decline gifts, treating them as pillars of the kingdom’s welfare.