Shloka 12
स्त्रीस्वभावप्रश्नः — Nārada and Pañcacūḍā on Strī-svabhāva
Anuśāsana-parva 38
(युष्मत्सम्माननात् प्रीतिं पावना: क्षत्रिया: श्रियम् । अमुत्रेह समायान्ति वैश्यशूद्रादिकास्तथा ।।
bhīṣma uvāca |
yuṣmat-sammānanāt prītiṁ pāvanāḥ kṣatriyāḥ śriyam |
amutreha samāyānti vaiśya-śūdrādikās tathā ||
arakṣitāś ca yuṣmābhir viruddhā yānti viplavam |
yuṣmat-tejodhṛtā lokās tad rakṣatha jagat-trayam ||
ity evaṁ brahma-gītās te samākhyātā mayānagha |
viprāṇām anukampārthaṁ tena prokte hi dhīmatā niṣpāpa yudhiṣṭhira ||
“നിങ്ങളുടെ ആദരവാൽ പവിത്രരായ ക്ഷത്രിയർ പ്രീതിയും ശ്രിയും പ്രാപിക്കുന്നു; അതുപോലെ വൈശ്യർ, ശൂദ്രർ മുതലായവരും—ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും. നിങ്ങളോടു വിരോധമുള്ളവർ നിങ്ങളുടെ സംരക്ഷണം ലഭിക്കാതെ നാശത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. നിങ്ങളുടെ തേജസ്സാൽ തന്നെയാണ് ഈ ലോകങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നത്; അതിനാൽ നിങ്ങൾ ത്രിലോകവും സംരക്ഷിക്കുവിൻ.” “ഹേ നിർപാപനേ! ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മൻ പാടിയ ആ ഗാഥകൾ ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു. പരമബുദ്ധിമാനായ ധാതാവ് ബ്രാഹ്മണന്മാരോടുള്ള അനുകമ്പകൊണ്ടുതന്നെ ഈ വചനങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചു, ഹേ നിർദോഷ യുധിഷ്ഠിര!”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches that rightful royal authority, sustained by tejas and expressed through protection, upholds both social and cosmic order. When rulers are honored and act as protectors, all classes flourish in this world and the next; hostility toward such protectors, or being outside their protection, leads to ruin. The passage frames this as a Brahmā-uttered maxim meant to safeguard dharma, especially with compassion toward Brāhmaṇas.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma continues instructing Yudhiṣṭhira on dharma. Here he quotes (and then identifies) a set of verses attributed to Brahmā, emphasizing the king’s role as protector of the three worlds and the consequences for those aligned with or opposed to that protective order.