Shloka 26
पात्रलक्षण-परिक्षा (Pātra-Lakṣaṇa Parīkṣā) — Criteria for a Worthy Recipient
ततो राष्ट्रस्य शान्तिर्हि भूतानामिव वासवात् । राजाओंको चाहिये कि वे उत्तम भोग, आभूषण तथा पूछकर प्रस्तुत किये गये दूसरे मनोवांछित पदार्थ देकर नमस्कार आदिके द्वारा सदा ब्राह्मणोंकी पूजा करें और पिताके समान उनके पालन-पोषणका ध्यान रखें। तभी इन ब्राह्मणोंसे राष्ट्रमें शान्ति रह सकती है। ठीक उसी तरह, जैसे इन्द्रसे वृष्टि प्राप्त होनेपर समस्त प्राणियोंको सुख-शान्ति मिलती है,यथा महार्णवे क्षिप्त आमलोष्टो विनश्यति । तथा दुश्चरितं सर्व पराभावाय कल्पते जैसे महासागरमें फेंका हुआ कच्ची मिट्टीका ढेला तुरंत गल जाता है, उसी प्रकार ब्राह्मणोंका संग प्राप्त होते ही सारा दुष्कर्म नष्ट हो जाता है
tato rāṣṭrasya śāntir hi bhūtānām iva vāsavāt | rājñāṃ ca kāryaṃ yatnena brāhmaṇānāṃ sadārcanam || yathā mahārṇave kṣipta āmaloṣṭo vinaśyati | tathā duścaritaṃ sarvaṃ parābhāvāya kalpate ||
അപ്പോഴാണ് രാജ്യത്തിൽ ശാന്തി നിലനിൽക്കുന്നത്—വാസവൻ (ഇന്ദ്രൻ) മഴ പെയ്യിക്കുമ്പോൾ സർവ്വജീവികൾക്കും സുഖശാന്തി ലഭിക്കുന്നതുപോലെ. അതിനാൽ രാജാക്കന്മാർ സദാ നമസ്കാരാദി ആദരങ്ങളോടെ ബ്രാഹ്മണരെ പൂജിക്കണം—ഉത്തമഭോഗങ്ങൾ, ആഭരണങ്ങൾ, കൂടാതെ ചോദിച്ചറിഞ്ഞ് മാന്യമായി സമർപ്പിക്കേണ്ട മറ്റ് മനോവാഞ്ഛിത ദാനങ്ങൾ വിധിപൂർവ്വം നൽകണം; പിതാവിനെപ്പോലെ അവരുടെ ഭരണം-പോഷണം ശ്രദ്ധിക്കണം. ഇത്തരത്തിലുള്ള ബ്രാഹ്മണരുടെ പ്രസാദം കൊണ്ടുതന്നെ രാജ്യത്തിൽ ശാന്തി സ്ഥിരമാകും. മഹാസമുദ്രത്തിൽ എറിഞ്ഞ കച്ചമണ്ണിന്റെ കട്ട ഉടൻ ലയിക്കുന്നതുപോലെ, ബ്രാഹ്മണസംഗം ലഭിച്ചമാത്രം എല്ലാ ദുഷ്ചരിതവും നശിച്ച് സ്വയം പരാഭവത്തിനുള്ള കാരണമാകുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king secures peace and stability in the realm by consistently honoring and supporting Brāhmaṇas with reverence and appropriate gifts; association with the virtuous hastens the destruction of wrongdoing, which naturally leads to its own downfall.
Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on royal duty (rājadharma), using two similes—Indra’s rain bringing welfare to beings, and raw clay dissolving in the ocean—to emphasize that honoring Brāhmaṇas sustains public peace and erodes sinful conduct.