Shloka 17
अदैवं दैवतं कुर्युर्दैवतं चाप्पदैवतम् । यमिच्छेयु: स राजा स्याद् ये नेष्ट: स पराभवेत्,ये चाहें तो जो देवता नहीं है उसे देवता बना दें और जो देवता हैं उन्हें भी देवत्वसे गिरा दें। ये जिसे राजा बनाना चाहें वही राजा रह सकता है। जिसे राजाके रूपमें ये न देखना चाहें उसका पराभव हो जाता है
adaivaṁ daivataṁ kuryur daivataṁ cāpy adaivatam | yam iccheyuḥ sa rājā syād ye neṣṭaḥ sa parābhavet ||
അവർ ഇച്ഛിച്ചാൽ ദൈവമല്ലാത്തതിനെ ദൈവമാക്കി ഉയർത്തും; ദൈവമായതിനെ പോലും ദൈവത്വത്തിൽ നിന്ന് താഴ്ത്തും. അവർ ആരെ രാജാവാക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ അവൻ രാജാവാകും; രാജാവായി അംഗീകരിക്കാത്തവൻ പരാജയപ്പെടും.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma highlights how collective influence—courtiers, elites, or the public—can manufacture legitimacy: they can elevate the unworthy as “divine” and diminish the worthy, determining who is accepted as king and who is brought to ruin. The ethical warning is to be wary of power that manipulates reputation and sacred status.
In Bhishma’s instruction on governance and dharma, he comments on the forces that shape royal authority. He observes that a ruler’s rise or fall often depends not only on personal merit but also on the will and endorsement of influential groups who can confer or withdraw recognition.