Shloka 12
Brāhmaṇa-pūjā, Haviḥ-dāna, and the Vāsudeva–Pṛthivī Saṃvāda
Chapter 34
यादव! जो लोग वनमें फल-मूल खाकर तपस्यामें लगे रहते हैं, किसी प्रकारका संग्रह नहीं रखते और क्रियानिष्ठ होते हैं, उन्हींको मैं मस्तक झुकाता हूँ ।। ये भृत्यभरणे शक्ता: सततं चातिथिव्रता: । भुज्जते देवशेषाणि तान् नमस्यामि यादव,जो माता-पिता, कुटुम्बीजन एवं सेवक आदि भरण-पोषणके योग्य व्यक्तियोंका पालन करनेमें समर्थ हैं, जिन्होंने सदा अतिथिसेवाका व्रत ले रखा है तथा जो देवयज्ञसे बचे हुए अन्नको ही भोजन करते हैं, मैं उन्हींके सामने नतमस्तक होता हूँ
nārada uvāca | yādava! ye janā vane phala-mūla-bhakṣāḥ tapasyeṣu ratāḥ tiṣṭhanti, saṃgrahaṃ na kurvanti, kriyā-niṣṭhāś ca bhavanti, tān eva ahaṃ śirasā namāmi || ye bhṛtya-bharaṇe śaktāḥ satataṃ cātithi-vratāḥ | bhuñjate deva-śeṣāṇi tān namasyāmi yādava ||
ഹേ യാദവാ! വനത്തിൽ വസിച്ച് മൂലഫലങ്ങൾ ആഹരിച്ച് തപസ്സിൽ നിരതരായി, യാതൊരു സംഭരണവും വെക്കാതെ, ക്രിയാനിഷ്ഠരായിരിക്കുന്നവർക്കു ഞാൻ ശിരസ്സു നമിക്കുന്നു। കൂടാതെ മാതാപിതാക്കൾ, കുടുംബാംഗങ്ങൾ, സേവകരാദി ആശ്രിതരുടെ ഭരണം-പോഷണം ചെയ്യാൻ ശേഷിയുള്ളവരും, നിത്യം അതിഥിസേവാവ്രതം പാലിക്കുന്നവരും, ദേവയജ്ഞത്തിനു ശേഷം ശേഷിക്കുന്ന ശിഷ്ടാന്നം മാത്രമേ ഭക്ഷിക്കുന്നവരുമായവർക്കും ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു।
नारद उवाच
Educational Q&A
True dharma is honored in two complementary forms: (1) ascetic restraint—living simply, practicing tapas, and avoiding hoarding; and (2) householder responsibility—supporting dependents, serving guests, and eating only after offering to the gods. Both express self-control and service.
Nārada addresses Yādava (Kṛṣṇa) and declares whom he reveres. He praises exemplary people—forest ascetics devoted to austerity and non-accumulation, and householders devoted to hospitality, sacrificial order, and the care of dependents—by bowing to them as models of righteous living.