Shloka 193
Pūjya-namaskārya-prakaraṇa
On Those Worthy of Honor and Salutation
यदर्थ यत्नवानेव न लभे विप्रतां विभो । प्रभो! निश्चय ही पुरुषार्थके द्वारा दैवका उल्लंघन नहीं किया जा सकता; क्योंकि मैं जिसके लिये ऐसा प्रयत्नशील हूँ उस ब्राह्मणत्वको नहीं उपलब्ध कर पाता हूँ
yadarthaṃ yatnavān eva na labhe vipratāṃ vibho | prabho! niścaya hi puruṣārthakena dvārā daivasya ullaṅghanaṃ na śakyaṃ kartum; yasmād ahaṃ yasya kṛte tathā prayatnaśīlaḥ asmi tad brāhmaṇatvaṃ na prāpnomi ||
മാതംഗൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിഭോ, ഹേ പ്രഭോ! ഞാൻ ഏതിനായി അത്യന്തം പരിശ്രമിക്കുന്നുവോ, ആ ബ്രാഹ്മണത്വം തന്നെ എനിക്ക് ലഭിക്കുന്നില്ല. നിശ്ചയം, പുരുഷാർത്ഥം മാത്രം കൊണ്ട് ദൈവത്തെ അതിക്രമിക്കാനാവില്ല; കാരണം ഞാൻ ലക്ഷ്യമിടുന്നതിനെ ഞാൻ പ്രാപിക്കുന്നില്ല.
मतंग उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the tension between puruṣārtha (human effort) and daiva (destiny), asserting that sheer effort may not overturn what is divinely or karmically ordained—especially regarding social-spiritual status like brāhmaṇa-hood.
Matanga laments to a lordly interlocutor that despite sustained striving to attain vipra/brāhmaṇa status, he cannot achieve it, and he concludes that fate cannot be surpassed merely through personal endeavor.