Shloka 13
Indra–Mataṅga Saṃvāda: On the rarity and responsibilities of Brāhmaṇya (इन्द्र-मतङ्ग संवादः)
अयं तु पापप्रकृतिर्बाले न कुरुते दयाम् | स्वयोनिं मानयत्येष भावो भावं नियच्छति
ayaṁ tu pāpaprakṛtir bāle na kurute dayām | svayoniṁ mānayaty eṣa bhāvo bhāvaṁ niyacchati ||
ഇവൻ സ്വഭാവതഃ പാപപ്രകൃതിയുള്ളവൻ; അതുകൊണ്ട് മറ്റൊരാളുടെ കുഞ്ഞിനോട് കരുണ കാണിക്കുന്നില്ല. ഈ ദുഷ്കൃത്യത്തിലൂടെ അവൻ തന്റെ ചാണ്ഡാല-യോനിയുടെ പേരുകീർത്തി മാത്രമേ വർധിപ്പിക്കുകയുള്ളൂ. സത്യത്തിൽ, ജന്മജാത സ്വഭാവം തന്നെയാണ് മനസ്സിന്റെ ചലനങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma emphasizes that a person’s ingrained disposition (bhāva/prakṛti) strongly shapes and governs mental impulses and ethical behavior; lack of compassion reveals a corrupt nature and leads to further moral degradation.
In Bhishma’s instruction on dharma, he comments on a cruel individual who shows no mercy to a child, interpreting this act as evidence of a sinful temperament and as conduct that reinforces the person’s degraded social identity.