Shloka 46
Chapter 2: Sudarśana Upākhyāna — Atithi-Dharma and the Conquest of Mṛtyu
Gṛhastha-Vrata
निष्क्रान्ते मयि कल्याणि तथा संनिहिते5नघे । नातिथिस्ते5वमन्तव्य: प्रमाणं यद्यहं तव,“कल्याणि! निष्पाप! यदि तुम मुझे आदर्श मानती हो तो मैं घरमें रहूँ या घरसे कहीं दूर निकल जाऊँ, तुम्हें किसी भी दशामें अतिथिका अनादर नहीं करना चाहिये'
niṣkrānte mayi kalyāṇi tathā saṃnihite ’naghe | nātithis te ’vamantavyaḥ pramāṇaṃ yady ahaṃ tava ||
കല്യാണി, അനഘേ! നീ എന്നെ ആചരണത്തിന്റെ മാനദണ്ഡമായി കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, ഞാൻ പുറപ്പെട്ടുപോയാലും സമീപത്ത് തന്നെയുണ്ടായാലും—ഏതു സാഹചര്യത്തിലും അതിഥിയെ അവമാനിക്കരുത്.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches atithi-dharma: a guest must never be dishonored. Hospitality and respectful reception are binding ethical duties, independent of personal convenience or whether an elder/authority figure is present to supervise.
Bhīṣma addresses a woman respectfully (“kalyāṇi,” “anaghe”) and lays down a rule of conduct: whether he is away or nearby, she should not slight a guest. He frames himself as a pramāṇa (moral exemplar) and instructs her to follow this standard.