Shloka 141
रुद्र-स्तवराजः (Rudra-Stavarāja) — Exempla of Śiva’s Boons and the Hymn’s Phalaśruti
व्यास: सर्ग: सुसंक्षेपो विस्तर: पर्ययो नरः । ऋतु: संवत्सरो मास: पक्ष: संख्यासमापन:,९०२ व्यास:--पुराण-इतिहास आदिके स्रष्टा वेदव्यासस्वरूप, ९०३ सर्ग:सुसंक्षेपो विस्तर:--संक्षिप्त और विस्तृत सृष्टिस्वरूप, ९०४ पर्ययो नर:--सब ओरसे व्याप्त करनेवाले वैश्वानरस्वरूप, ९०५ ऋतु:--ऋतुरूप, ९०६ संवत्सर:--संवत्सररूप, ९०७ मास:--मासरूप, ९०८ पक्ष:--पक्षरूप, ९०९ संख्यासमापन:--पूर्वोक्त ऋतु आदिकी संख्या समाप्त करनेवाले पर्व (संक्रान्ति, दर्श, पूर्णणासादि) रूप
vyāsaḥ sargaḥ susaṃkṣepo vistaraḥ paryayo naraḥ | ṛtuḥ saṃvatsaro māsaḥ pakṣaḥ saṅkhyāsamāpanaḥ ||
വായു പറഞ്ഞു— അവൻ വ്യാസൻ; അവൻ തന്നെയാണ് സർഗം—സൃഷ്ടിയുടെ പ്രവാഹം. സൃഷ്ടിയുടെ സംക്ഷിപ്ത രൂപവും വിപുല രൂപവും അവൻ തന്നെയാണ്. സർവ്വവ്യാപിയായ വൈശ്വാനരസ്വരൂപ ‘നര’ അവൻ. ഋതു, സംവത്സരം, മാസം, പക്ഷം, കൂടാതെ ‘സംഖ്യാസമാപനം’—കാലഗണനയെ പൂർത്തിയാക്കുന്ന പർവ്വ-സന്ധികൾ—ഇവയും അവൻ തന്നെയാണ്.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse identifies the divine as immanent in both sacred authorship (Vyāsa) and the structure of the cosmos—especially the ordered cycles of time. It teaches that dharma is grounded in recognizing a single sustaining principle behind creation, its concise/expanded forms, and the calendrical rhythms that regulate human life and ritual.
Vāyu is praising/defining the supreme principle through a litany of identifications: the deity is called Vyāsa and also equated with creation and with temporal units (season, year, month, fortnight) and their completing junctions. The passage functions as a theological enumeration (stuti) linking cosmic order and sacred tradition.