Shloka 143
तालवृन्तान्युपादाय पर्यवीजन्त सर्वश: । माद्रीकुमार नकुल और सहदेवने पगड़ी हाथमें लेकर भीष्मजीके मस्तकपर रखी। कौरवराजके रनिवासकी स्ट्रियाँ ताड़के पंखे हाथमें लेकर कुरुकुलधुरन्धर भीष्मजीके शवको सब ओरसे हवा करने लगीं
tālavṛntāny upādāya paryavījanta sarvaśaḥ | mādrīkumarau nakulaḥ sahadevaś ca pāgṛīṃ hastam ādāya bhīṣmasya mastake nyadhāpayatām | kauravarājasya ranivāsastriyaḥ tālapattravījān hastagṛhītāḥ kurukuladhurandharaṃ bhīṣmaṃ śavaṃ sarvato vāyum akarot ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— താളഇലവിസറികൾ എടുത്ത് അവർ എല്ലാടത്തുനിന്നും വീശി. മാദ്രിയുടെ പുത്രന്മാരായ നകുലനും സഹദേവനും പാഗടി കൈയിൽ എടുത്ത് ഭീഷ്മന്റെ ശിരസ്സിൽ വെച്ചു. കുരുരാജന്റെ അന്തഃപുരത്തിലെ സ്ത്രീകൾ താളവിസറികൾ കൈയിൽ പിടിച്ച് കുരുകുലധുരന്ധരനായ ഭീഷ്മന്റെ ദേഹത്തിന് ചുറ്റുമെങ്ങും മൃദുവായി കാറ്റുവീശി.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even after conflict, dharma requires honoring elders and the fallen with dignity. The respectful acts—covering the head and fanning the body—express gratitude and reverence toward Bhīṣma as a guardian of the Kuru line, showing that ethical conduct continues beyond victory or defeat.
After Bhīṣma’s passing, attendants and royal women fan his body with palm-leaf fans. Nakula and Sahadeva, the sons of Mādrī, place a turban on Bhīṣma’s head as an honorific gesture, treating him as a revered elder and dynastic pillar.