Shloka 28
लोकाध्यक्ष: सुराध्यक्षो धर्माध्यक्ष: कृताकृत: । चतुरात्मा चतुर्व्यूहश्चतुर्दष्ट श्चतुर्भुज:,१३३ लोकाध्यक्ष:-समस्त लोकोंके अधिपति, १३४ सुराध्यक्ष:-देवताओंके अध्यक्ष, १३५ धर्माध्यक्ष:-अनुरूप फल देनेके लिये धर्म और अधर्मका निर्णय करनेवाले, १३६ कृताकृतः-कार्यरूपसे कृत और कारणरूपसे अकृत, १३७ चतुरात्मा-ब्रह्मा, विष्णु, महेश और निराकार ब्रह्म--इन चार स्वरूपोंवाले, १३८ चतुर्व्यूह:-उत्पत्ति, स्थिति, नाश और रक्षारूप चार व्यूहवाले, १३९ चर्तुर्दष्ट:-चार दाढ़ोंवाले नरसिंहरूप, १४० चतुर्भुज:-चार भुजाओंवाले, वैकुण्ठवासी भगवान् विष्णु
lokādhyakṣaḥ surādhyakṣo dharmādhyakṣaḥ kṛtākṛtaḥ | caturātmā caturvyūhaś caturdaṃṣṭraś caturbhujaḥ ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—അവൻ ലോകാധ്യക്ഷൻ—സകല ലോകങ്ങളുടെയും അധിപതി; സുരാധ്യക്ഷൻ—ദേവന്മാരുടെ അധിപൻ; ധർമ്മാധ്യക്ഷൻ—ധർമ്മാധർമ്മങ്ങളുടെ വിധികർത്താവ്, കൃതവും അകൃതവും അനുസരിച്ച് യുക്തമായ ഫലം നൽകുന്നവൻ. അവൻ കൃതാകൃതൻ—കാര്യരൂപത്തിൽ കൃതനും കാരണരൂപത്തിൽ അകൃതനും. അവൻ ചതുരാത്മാ—നാലു സ്വരൂപങ്ങളുള്ളവൻ; ചതുര്വ്യൂഹൻ—നാലു വ്യൂഹങ്ങളായി പ്രത്യക്ഷൻ; ചതുര്ദംഷ്ട്രൻ—നാലു ദംഷ്ട്രകളുള്ള രക്ഷകരൂപൻ; ചതുര്ഭുജൻ—വൈകുണ്ഠവാസിയായ നാലുകൈകളുള്ള വിഷ്ണു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents the Lord as the cosmic administrator of dharma: the one who oversees worlds and gods and who ensures that actions (and even failures to act) yield appropriate consequences. Ethical order is not accidental; it is upheld by a supreme moral governance.
Bhishma is reciting a praise-description of Viṣṇu, listing divine epithets and forms. The focus is on Viṣṇu’s universal lordship and protective manifestations, situating him as the ultimate authority behind dharma and cosmic stability.