Shloka 24
अज: सर्वेश्वरः सिद्ध: सिद्धि: सर्वादिरच्युत: । वृषाकपिरमेयात्मा सर्वयोगविनि:सृत:,९५ अज:-जन्मरहित, ९६ सर्वेश्वर:-समस्त ईश्वरोंके भी ईश्वर, ९७ सिद्ध:-नित्यसिद्ध, ९८ सिद्धि:-सबके फलस्वरूप, ९९ सर्वादि:-सब भूतोंके आदि कारण, १०० अच्युत:- अपनी स्वरूप-स्थितिसे कभी त्रिकालमें भी च्युत न होनेवाले, १०१ वृषाकपि:-धर्म और वराहरूप, १०२ अमेयात्मा-अप्रमेयस्वरूप, १०३ सर्वयोगविनि:सृतः-नाना प्रकारके शास्त्रोक्त साधनोंसे जाननेमें आनेवाले
ajaḥ sarveśvaraḥ siddhaḥ siddhiḥ sarvādir acyutaḥ | vṛṣākapir ameyātmā sarvayogaviniḥsṛtaḥ ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—അവൻ അജൻ, സർവേശ്വരന്മാരുടെയും ഈശ്വരൻ, നിത്യസിദ്ധൻ. അവൻ തന്നെയാണ് എല്ലാവരും തേടുന്ന സിദ്ധി; സർവഭൂതങ്ങളുടെ ആദികാരണം; അച്യുതൻ—ഏതു കാലത്തും തന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്ന് ച്യുതനാകാത്തവൻ. അവൻ വൃഷാകപി—ധർമ്മത്തിന്റെ മൂർത്തിയും വരാഹരൂപവും; അവന്റെ ആത്മതത്ത്വം അമേയമാണ്; ശാസ്ത്രോക്തമായ എല്ലാ യോഗസാധനങ്ങളാലും അവൻ തന്നെയാണ് സാക്ഷാത്കരിക്കപ്പെടുന്നത്.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents the Supreme as unborn, unchanging, and the ultimate goal (siddhi) of all striving. Ethically, it frames dharma and spiritual practice as oriented toward realizing an unerring, immeasurable divine reality that remains steady in its own nature.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs and praises the Supreme through a chain of divine names and attributes. Here he enumerates epithets that describe the deity’s transcendence (unborn, immeasurable), sovereignty (Lord of all), and accessibility through śāstric yogic disciplines.