Shloka 23
सुरेश: शरणं शर्म विश्वरेता: प्रजाभव: । अह: संवत्सरो व्याल: प्रत्यय: सर्वदर्शन:,८५ सुरेश:-देवताओंके स्वामी, ८६ शरणम्-दीन-दुखियोंके परम आश्रय, ८७ शर्म- परमानन्दस्वरूप, ८८ विश्वुरेता:-विश्वके कारण, ८९ प्रजाभव:-सारी प्रजाको उत्पन्न करनेवाले, ९० अह:ः-प्रकाशरूप, ९१ संवत्सर:-कालरूपसे स्थित, ९२ व्यालः- शेषनागस्वरूप, ९३ प्रत्ययः:-उत्तम बुद्धिसे जाननेमें आनेवाले, ९४ सर्वदर्शन:-सबके द्रष्टा
sureśaḥ śaraṇaṃ śarma viśvaretāḥ prajābhavaḥ | ahaḥ saṃvatsaro vyālaḥ pratyayaḥ sarvadarśanaḥ ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—അവൻ സുരേശൻ, ദേവന്മാരുടെ അധിപൻ; ശരണം, ദീനദുഃഖിതരുടെ പരമാശ്രയം; ശർമം, പരമാനന്ദസ്വരൂപം. അവൻ വിശ്വരേതാ, ജഗത്തിന്റെ ബീജവും കാരണവും; പ്രജാഭവൻ, അവനിൽ നിന്നാണ് സകല പ്രജയും ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. അവൻ അഹഃ, പ്രകാശസ്വരൂപം; സംവത്സരൻ, കാലസ്വരൂപം; വ്യാലൻ, ശേഷനാഗസ്വരൂപ ധാരകൻ; പ്രത്യയം, ശുദ്ധബുദ്ധിയിൽ അനുഭവപ്പെടുന്ന സത്യം; സർവദർശനൻ—എല്ലാവരുടെയും ദ്രഷ്ടാവ്, സർവസാക്ഷി.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches devotion grounded in recognition of the Divine as the ultimate refuge and the cosmic principle behind creation, time, and moral knowledge—encouraging surrender to the all-seeing witness who sustains order.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma continues his instruction by reciting a hymn-like sequence of divine names/attributes, describing the Supreme through epithets that link divinity with protection, bliss, creation, time, and omniscience.