Shloka 17
सर्व: शर्व: शिव: स्थाणुर्भूतादिर्निधिरव्यय: । सम्भवो भावनो भर्ता प्रभव: प्रभुरीक्षर:,२५ सर्व:-सर्वरूप, २६ शर्व:-सारी प्रजाका प्रलयकालमें संहार करनेवाले, २७ शिव:- तीनों गुणोंसे परे कल्याणस्वरूप, २८ स्थाणु:-स्थिर, २९ भूतादि:-भूतोंके आदिकारण, ३० निधिरव्यय:-प्रलयकालमें सब प्राणियोंके लीन होनेके लिये अविनाशी स्थानरूप, ३१ सम्भव:-अपनी इच्छासे भली प्रकार प्रकट होनेवाले, ३२ भावन:-समस्त भोक्ताओंके फलोंको उत्पन्न करनेवाले, ३३ भर्ता-सबका भरण करनेवाले, ३४ प्रभव:-उत्कृष्ट (दिव्य) जन्मवाले, ३५ प्रभु:-सबके स्वामी, ३६ ईश्वर:- उपाधिरहित ऐश्वर्यवाले
bhīṣma uvāca | sarvaḥ śarvaḥ śivaḥ sthāṇur bhūtādir nidhir avyayaḥ | sambhavo bhāvano bhartā prabhavaḥ prabhur īśvaraḥ ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—അവൻ തന്നെയാണ് സർവ്വം; അവൻ ശർവ്വൻ—പ്രളയകാലത്ത് സകലത്തെയും സംഹരിക്കുന്നവൻ; അവൻ ശിവൻ—മംഗളസ്വരൂപൻ, ത്രിഗുണാതീതൻ; അവൻ സ്ഥാണു—അചലനും ധ്രുവനും. അവൻ ഭൂതങ്ങളുടെ ആദികാരണം; അവൻ അവ്യയ നിധി—പ്രളയത്തിൽ സകല പ്രാണികളും ലയിക്കുന്ന അഭയം. അവൻ തന്റെ ഇച്ഛയാൽ പ്രത്യക്ഷനാകുന്നു, ഭോക്താക്കളുടെ കർമ്മഫലങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, എല്ലാവരെയും ധരിച്ചു പോഷിക്കുന്നു; അവൻ ദിവ്യോത്കൃഷ്ട ഉദ്ഭവവാൻ, സർവ്വാധിപൻ, ഉപാധിരഹിത ഐശ്വര്യമുള്ള ഈശ്വരൻ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a devotional and ethical vision of the Supreme as both transcendent and immanent: the same Lord who dissolves the cosmos also sustains it, dispenses the fruits of actions, and remains imperishable. This supports dharma by grounding moral causality (karma-phala) and refuge (nidhi/avyaya) in a sovereign, auspicious Lord.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and praises the deity through a litany of divine names. Here he recites epithets of Śiva/Rudra, describing cosmic roles—creation/manifestation, sustenance, karmic governance, and dissolution—to establish the Lord’s supremacy and worthiness of worship.