Shloka 15
पूतात्मा परमात्मा च मुक्तानां परमा गति: । अव्यय: पुरुष: साक्षी क्षेत्रज्ञो5क्षर एव च
pūtātmā paramātmā ca muktānāṁ paramā gatiḥ | avyayaḥ puruṣaḥ sākṣī kṣetrajño 'kṣara eva ca ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—അവൻ തന്നെയാണ് പൂതാത്മാവും പരമാത്മാവും; മുക്തർക്കു അവൻ തന്നെയാണ് പരമഗതി. അവൻ അവ്യയൻ—ദേഹാന്തർവർത്തിയായ പുരുഷൻ; അവൻ സാക്ഷി; അവൻ ക്ഷേത്രജ്ഞൻ (ദേഹം-പ്രകൃതിയെ അറിയുന്നവൻ); അവൻ അക്ഷരൻ—ക്ഷയമില്ലാത്തവൻ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse identifies the highest reality as the pure and supreme Self—imperishable, the inner Person, the witnessing consciousness, and the knower of the body-field—teaching that liberation culminates in realizing and attaining this Supreme Self as the ultimate goal.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma continues his post-war instruction on dharma and higher wisdom, describing the nature of the Supreme Self to guide the listener toward ethical living grounded in self-knowledge and the pursuit of liberation.